Năm 2021, mình buột miệng nói một câu mà tới giờ nhớ lại vẫn thấy buồn cười: “Năm nay mình sẽ đi lấy huy chương marathon 42km.”
Lúc nói câu đó, mình chưa chạy bộ ngày nào trong đời. Không phải kiểu lâu rồi không chạy. Là chưa bao giờ. Thể lực thì yếu ớt, leo mấy tầng lầu đã thở. Người khác nghe xong chắc cũng gật gù cho qua chuyện, chẳng ai tin, mà thật ra mình cũng chưa hiểu mình vừa hứa cái gì.
Cái háo hức ban đầu nó lạ lắm. Mình háo hức được chính là nhờ mình chẳng biết gì. Mình mua giày, đăng ký chương trình coaching chạy bộ 18 tuần, và trong đầu đã thấy sẵn cảnh mình đeo huy chương chụp hình. Người ta gọi đó là ảo tưởng. Mình gọi đó là nhiên liệu cho tuần đầu tiên. Không có nó thì không ai bước ra khỏi cửa lần thứ nhất.
Cơ thể mình lên tiếng trước cả cái đầu
Buổi chạy đầu tiên, mình hiểu ngay là mình đã đánh giá sai mọi thứ.
Phổi rát. Chân nặng. Cái cảm giác đó không hẳn là mệt, nó giống cơ thể đang phản đối hơn, kiểu “ông làm gì vậy, dừng lại đi”. Mình dừng, chống tay lên gối, và nghĩ đúng cái ý nghĩ mà chín trên mười người mới chạy đều nghĩ: chắc mình không hợp môn này.
Hôm sau đau. Hôm sau nữa đau hơn. Xuống cầu thang phải bám tay vịn.
Mãi về sau mình mới biết cái đau tuần đầu đó là chuyện bình thường đến mức nhàm chán. Cơ thể chưa từng chạy thì lần đầu bị bắt chạy, nó sẽ đau. Đó là dấu hiệu nó đang thích nghi, không phải dấu hiệu mình chọn sai đường. Nhưng lúc trong cuộc thì làm gì có ai giải thích cho mình. Chỉ có mình, hai cái chân đau, và một câu hỏi to đùng: hay là thôi?
Mình nghĩ đây là chỗ mà đa số người ta rơi rụng. Rơi ngay tuần thứ nhất, lúc còn đang khởi động, lúc chưa làm được gì để mà tiếc, chứ đâu phải ở km thứ 40.
Những con số mình không đọc nổi
Có một thứ làm mình chật vật hơn cả cái đau, mà kể ra ít người tin: mình không biết đọc cơ thể mình.
Nhịp tim là gì. Pace là gì. Thở kiểu nào là đúng. Ngưỡng nào là ngưỡng. VO2 là cái gì mà ai cũng nhắc. Cả đời mình đi làm ăn buôn bán, sửa điện thoại, bán hàng, dựng kênh, mình quen đọc số doanh thu, số đơn, số view. Còn số của chính cơ thể mình thì mù tịt.
Cái cảm giác đó khó chịu kinh khủng. Giống như mình đang lái một cỗ máy mà không đọc được bảng đồng hồ. Chạy nhanh hay chậm, mình chỉ đoán theo cảm tính. Mà cảm tính của người mới thì luôn sai: lúc nên chậm thì mình gắng, lúc nên gắng thì mình sợ.
Ông trời cho mình một chương trình coaching 18 tuần, và giá trị lớn nhất của nó không nằm ở giáo án. Nó nằm ở chỗ có người dạy mình đọc lại cơ thể mình bằng con số, thay vì bằng cảm giác anh hùng.
Từ hôm đó mình bắt đầu có một thói quen mà sau này mang thẳng vào kinh doanh: cái gì mình không đo được thì mình không điều khiển được, và mình sẽ luôn tưởng mình đang giỏi hơn hoặc dở hơn thực tế.
Cái bẫy ở tuần thứ ba
Rồi tự nhiên một hôm, chạy thấy dễ.
Không đau nữa. Thở đều. Quãng đường cũ thấy nhẹ hều. Mình nhớ cảm giác hôm đó rõ lắm, cái kiểu phổng mũi ngấm ngầm: à, hoá ra mình cũng có khiếu.
Đó là lúc nguy hiểm nhất của cả hành trình.
Vì tim và phổi thì khoẻ lên nhanh, chỉ vài tuần đã thấy khác. Còn gân, xương, dây chằng, mấy thứ chịu lực thật sự thì đi chậm hơn nhiều, chậm hơn hẳn một nhịp. Nên mới có cái nghịch lý: đúng lúc bạn cảm thấy mình đã đủ khoẻ để tăng tải, thì phần khung của bạn vẫn chưa theo kịp. Cảm giác nói một đằng, cấu trúc bên trong đang ở một nẻo.
Mình đã suýt trả giá cho cái phổng mũi đó.
Sau này ngồi nhìn lại, mình thấy y hệt chuyện làm ăn. Tháng đầu chạy quảng cáo thấy ra đơn, mừng quá, đổ tiền gấp ba. Doanh thu là cái tim phổi, nó phản ứng nhanh. Còn quy trình, con người, dòng tiền, khả năng phục vụ là gân xương, nó lên chậm. Ai đổ tải theo tốc độ của doanh thu mà quên tốc độ của gân xương thì gãy, gãy chắc chắn, chỉ là gãy tháng nào thôi.
Tuần lùi bước, thứ mình ghét nhất
Trong giáo án có những tuần bị giảm tải. Đang đà tiến thì bị bắt lùi.
Mình ghét mấy tuần đó. Thật lòng là ghét. Nó làm mình bồn chồn, cảm giác như mình đang tự tay ném đi cái phong độ vừa gom góp được. Tối nằm cứ nghĩ hay là lén chạy thêm một buổi cho chắc ăn.
Rồi mình được giải thích một câu, và câu đó đổi luôn cách mình nhìn mọi hành trình dài về sau:
Cơ thể không khoẻ lên lúc tập. Nó khoẻ lên lúc nghỉ.
Lúc tập là lúc mình phá. Phá cơ, phá dự trữ, tạo ra tổn thương nhỏ. Lúc nghỉ mới là lúc cơ thể vá lại, và vá dày hơn chỗ cũ. Bỏ nghỉ tức là bỏ luôn phần xây. Chỉ còn lại phần phá.
Từ đó mình hết coi tuần lùi là mất mát. Tiến bộ nó không đi thẳng bao giờ. Nó đi kiểu răng cưa, lên rồi tụt, lên rồi tụt, và đường trung bình mới là cái đang đi lên. Người chịu được mấy khúc tụt đó là người còn ở lại tới cuối.
Cú đấm không nằm trong giáo án: giải bị huỷ
18 tuần trôi qua. Mình về đích của phần chuẩn bị. Người đã khác hẳn người hồi tháng đầu.
Rồi Covid ập tới. Giải Marathon Hạ Long năm đó bị huỷ.
Mình không biết tả cảm giác lúc đọc cái tin đó thế nào cho đúng. Nó không giống nỗi buồn thua cuộc, vì mình có được thua đâu, mình còn chưa được chạy. Nó giống như đang gồng hết sức đẩy một cánh cửa thì cánh cửa biến mất. Toàn bộ lực dồn vào khoảng không.
Mình ngồi im khá lâu. Bao nhiêu buổi sáng dậy sớm. Bao nhiêu bữa từ chối cuộc vui. Bao nhiêu lần lết về nhà chân run. Tất cả để lấy một tấm huy chương, mà cái đích thì vừa bị xoá khỏi lịch.
Đây mới là đáy thật của câu chuyện này. Đáy không phải lúc chân đau nhất. Đáy là lúc mình đã trả đủ giá mà phần thưởng không tới, và không ai chịu trách nhiệm cho chuyện đó cả.
Mấy hôm đó mình có nghĩ tới chuyện dừng. Nghĩ thật, chứ không phải nghĩ cho có. Coi như một trải nghiệm, kể lại cũng hay, mình đã tập được 18 tuần, thế cũng oách rồi.
Luyện thêm một kỳ nữa
Cuối cùng mình chọn cách khó: tập lại thêm một kỳ nữa.
Kỳ thứ hai không có tí háo hức nào của kỳ đầu. Không còn cái ảo tưởng ngọt ngào đẩy mình ra khỏi cửa. Chỉ còn một thứ khô khốc là lời mình đã hứa với chính mình. Sáng dậy, xỏ giày, đi, hết ngày. Không cảm hứng, không nhạc nền, không ai vỗ tay.
Nhưng mà lạ, kỳ thứ hai mình tiến bộ khác hẳn. Vì lần này mình đã đọc được cơ thể mình. Mình biết nhịp tim này là đang quá sức, pace này là đang tự lừa mình, hôm nay chân nói câu gì. Cái nền của kỳ một không mất đi đâu cả. Nó nằm im chờ, và kỳ hai là mình xây tiếp trên đó, chứ không phải làm lại từ số không.
Rồi tên giải hiện ra: Marathon Tiền Phong Côn Đảo 2022.
Mình đăng ký. Lần này không dám nói to với ai nữa.
Nắng, gió và dốc
Côn Đảo đẹp. Đẹp theo kiểu tàn nhẫn với người chạy bộ.
Đường chạy dài hun hút. Nắng đổ xuống không có chỗ trốn. Gió thì không chiều ai, có đoạn nó đẩy sau lưng, có đoạn nó dựng thành bức tường thổi ngược mặt. Và dốc. Mấy con dốc cứ ló ra đúng lúc mình vừa thấy đỡ.
Có một thứ mà trước ngày đua mình chỉ nghe kể, tới hôm đó mới nếm: cái bức tường quãng km 30 tới 32.
Trong suốt cả giáo án, mình chưa bao giờ chạy đủ 42km. Không ai chạy đủ 42km trước ngày thi cả. Giáo án chỉ đưa mình tới khoảng ba mươi mấy cây là dừng. Phần còn lại người ta không tập được, người ta mua nó bằng ý chí ngay hôm đua.
Và mình hiểu vì sao. Tới quãng đó, cơ thể cạn. Chân không còn nghe lời như trước. Cái đầu bắt đầu đàm phán rất ngọt: đi bộ chút đi, có ai biết đâu, về đích là được rồi, mà thôi không về cũng chẳng sao, ai bắt mình đâu.
Cái giọng đó nó không quát. Nó thủ thỉ. Nó nói toàn điều hợp lý.
Mình nhớ mình đã tự nhắc lại chuyện Hạ Long. Cái ngày cánh cửa biến mất. Nếu bỏ ở đây thì 18 tuần cộng thêm một kỳ nữa để làm gì. Thế là cứ bước tiếp. Không nhanh. Không đẹp. Chỉ là không dừng.
6 giờ 27 phút, và tấm huy chương không có ở đó
Mình về đích ở mức xuýt soát 6 giờ 27 phút. Chạy và hoàn thành trọn 42,195 km, không thiếu một mét nào.
Với dân chạy nghiêm túc thì con số đó chẳng có gì để khoe. Với người đàn ông cách đó hơn một năm còn chưa chạy nổi mấy trăm mét, chưa biết nhịp tim của mình là bao nhiêu, thì nó là cả một đời sống khác.
Khoảnh khắc bước qua vạch đích, mình không nhảy lên, không hét. Mình chỉ đứng đó, thở, và có cái gì đó dâng lên nghẹn ở cổ. Nắng vẫn còn gắt. Chân thì không còn cảm giác gì rõ ràng nữa.
Và không có tấm huy chương nào cả.
Không như mấy giải sau này, cứ qua vạch là có người choàng vào cổ cho mình. Năm đó huy chương bị in lỗi. Ban tổ chức phải làm lại, rồi gửi về cho mình sau đó ba tuần.
Ba tuần. Mình về nhà, đi làm lại, cuộc sống chạy tiếp, cái nghẹn ở cổ hôm đó cũng nguội dần. Rồi một hôm có gói bưu phẩm. Mở ra, tấm huy chương nằm im trong đó.
Nghĩ lại thấy buồn cười. Cái thứ mình đuổi theo suốt hơn một năm trời, cái câu bốc đồng năm 2021 “đi lấy huy chương 42km” ấy, cuối cùng nó tới bằng đường bưu điện, trễ ba tuần, sau khi phải in lại vì lần đầu in hỏng.
Lúc cầm nó trên tay, mình biết chắc một điều: nó không phải phần thưởng. Phần thưởng đã trả cho mình xong ở vạch đích rồi, lúc mình đứng thở giữa nắng Côn Đảo và hiểu ra mình vừa làm được cái việc mà con người của năm 2021 không tưởng tượng nổi. Tấm huy chương chỉ là tờ biên nhận. Gửi muộn, lại còn in lỗi. Chẳng sao cả.
Mình đã đi trọn cái vòng đó: từ câu nói bốc đồng năm 2021, qua những tuần đau, qua mấy con số mình không đọc nổi, qua cái bẫy “thấy dễ rồi”, qua những tuần lùi bước ức chế, qua một giải đấu bị xoá khỏi lịch, qua thêm một kỳ tập không còn chút cảm hứng nào, qua bức tường ở km 30, để tới đây.
Tới giờ, mỗi lần có ai hỏi và mình kể lại chuyện này, mình vẫn thấy ấm trong người. Thành tích thì có gì đâu mà khoe. Nhưng mỗi lần kể, mình lại được nhắc rằng cái phiên bản yếu ớt năm 2021 kia, nếu chịu đi đủ lâu, thì đi được tới đâu.
Cái đường cong đó, mình gặp lại hoài
Sau Côn Đảo, mình nhận ra một chuyện: bất kỳ hành trình sáu tháng nào cũng có đúng cái đường cong ấy.
Học một nghề mới. Xây một kênh YouTube từ con số không. Dựng một hệ thống bán hàng cho doanh nghiệp mình. Cái nào cũng vậy hết. Vài tuần đầu hào hứng rồi đau và muốn bỏ, vì tưởng mình không hợp. Tới lúc thấy dễ thì lại là lúc dễ gãy nhất, vì phần bề nổi lên nhanh còn phần nền thì chưa kịp. Rồi sẽ có những khúc tụt bắt buộc, mà người non tay tưởng là thất bại. Rồi sẽ có ít nhất một cú giải-bị-huỷ, một chuyện ngoài tầm tay đánh sập kế hoạch mà mình không cãi được với ai. Và cuối cùng luôn có một bức tường ở khúc gần đích, đúng chỗ mà giọng nói ngọt ngào trong đầu bảo mình dừng lại cũng chẳng sao.
Người bỏ cuộc phần lớn bỏ ngay khúc khởi động, lúc chưa có gì để mất. Số ít đi qua được khúc đó thì gãy ở chỗ tưởng mình đã giỏi. Số còn lại, ít hơn nữa, là những người chịu được mấy tuần lùi bước và một lần bị huỷ giải.
Mà cái phần cuối thì không tập trước được. Không ai chạy đủ 42km trước ngày thi. Doanh nghiệp cũng vậy, luôn có một đoạn mình phải mua bằng ý chí ngay tại trận.
Chỉ có điều, ý chí ngày hôm đó nó không tự nhiên mà có. Nó là tiền mình đã gửi vào từ những buổi sáng chẳng ai nhìn thấy.
Về Lê Tấn Đào
Mình là Lê Tấn Đào. Đi lên từ anh thợ sửa điện thoại, rồi mở cửa hàng thiết bị công nghệ, xây kênh YouTube Tấn Đào Mobile hơn 110.000 người đăng ký, và lập BALAMY Agency. Sáu năm gắn bó với BNI — từng làm Chủ tịch Chapter Rainbow Nhiệm kỳ 11, hiện là Đại sứ BNI BEST và DnA Vùng Hà Nội 6. Còn phần lớn thời gian bây giờ, mình dành để giúp các anh chị chủ doanh nghiệp dựng hệ thống bán hàng trên Internet, và ứng dụng AI vào việc đó.
Marathon dạy mình một điều mà mình mang thẳng vào nghề: hệ thống không có phép màu, nhưng có giáo án. Và giáo án thì phải có người đi trước đưa cho, nếu không mình sẽ mất cả một kỳ chỉ để học cách đọc chỉ số của chính mình.
Nếu anh chị đang ở đâu đó trên cái đường cong này với việc kinh doanh của mình — tuần đầu đang đau, hoặc đang ở khúc thấy dễ mà chưa biết mình sắp gãy, hoặc vừa lãnh một cú giải-bị-huỷ — thì khoá Hệ thống bán hàng tự động với Claude AI là giáo án mình soạn ra cho đúng quãng đường đó. Không hứa 42km trong một tuần. Chỉ là đi đúng thứ tự, đủ lâu, và biết mình đang ở km số mấy.
Xem chi tiết tại hoc.letandao.com.
Còn nếu anh chị đang tập chạy thật, thì nhắn cho mình một tiếng. Chuyện này mình kể được cả buổi.