Năm 2012, mình quay cái video đầu tiên trong đời để làm bằng chứng.
Không phải để ai coi. Hồi đó mình mở khoá điện thoại, mà code unlock thì phải mua từ nhà cung cấp bên Mỹ. Họ có một cái yêu cầu rất khô khan: muốn chứng minh cái code họ bán chạy được, muốn đối soát, muốn khiếu nại, thì phải quay lại quá trình mở khoá và gửi cho họ một cái link YouTube. Không nhận file. Không nhận hình chụp. Link YouTube.
Thế là mình lập kênh. Không phải vì mê làm YouTube. Vì bên kia bắt vậy thì mình làm vậy.
Mình dựng cái điện thoại lên, quay tay mình gõ code, quay cái màn hình nó mở ra, cắt cụp một cái, đăng lên, copy link, gửi đi. Xong việc. Đóng máy. Đi làm tiếp.
Rồi có người lạ vào xem
Chuyện lẽ ra dừng ở đó.
Nhưng mấy hôm sau, cái video làm bằng chứng đó có người vào coi. Người lạ. Không phải khách của mình, không phải bạn bè, cũng chẳng phải cái ông bán code bên Mỹ.
Mình chưa kịp hiểu tại sao thì có người nhắn hỏi. Hỏi máy này mở được không, hỏi chỗ anh ở đâu, hỏi giá bao nhiêu. Có thêm khách hàng, thật sự có, từ một cái video mình quay chỉ để đối soát công nợ với nhà cung cấp.
Cái khoảnh khắc đó không hoành tráng gì. Nó chỉ là một người bán hàng phát hiện ra rằng có một cánh cửa nữa mà mình không biết nó tồn tại. Cả đời mình chờ khách đi ngang qua tiệm. Còn cái video kia thì nằm im trên mạng, không ăn cơm, không đòi lương, mà vẫn dẫn người tới.
Từ hôm đó mình đổi thói quen. Cứ có cái điện thoại nào vào tay là quay. Máy mới về thì quay giới thiệu. Máy lạ thì quay cách dùng. Máy khoá thì quay cách mở. Không có kịch bản, không có đèn, không có ai bấm máy giùm. Chỉ có mình, cái máy trên bàn, và cái điện thoại thứ hai dựng lên làm camera.
Chỗ này mình phải kể thật, kẻo người ta hiểu lầm
Tới đây thì câu chuyện có một khúc mà mình biết nhiều người sẽ không tin, nên mình kể đúng như nó đã xảy ra.
Mình không quan tâm có ai xem hay không.
Không phải kiểu giả bộ điềm tĩnh. Là thật sự không đo. Mình không mở thống kê ra coi. Không đếm lượt xem. Không ngồi tối canh xem cái video hôm nay được bao nhiêu người bấm vào. Suốt mấy năm trời như vậy.
Nói cho đúng thì mình cũng chẳng có ý chí gì ghê gớm ở đây. Lý do đơn giản hơn nhiều: quay video là việc làm ăn hằng ngày của mình, ngang hàng với lau kệ, dán màn hình, nhập máy về. Ngày nào có máy mới thì ngày đó có video. Cũng như ngày nào mở cửa thì ngày đó quét nhà. Không ai đi đo hiệu suất của việc quét nhà.
Cứ như vậy, hơn ba trăm video.
Mình không nhớ chính xác con số, nhưng chắc chắn hơn ba trăm. Ba trăm lần dựng máy lên, nói vài câu về một cái điện thoại, đăng, rồi quay lại với công việc. Ba trăm lần không nhìn kết quả.
Bây giờ ngồi kể lại thì nghe giống một chiến lược kiên trì. Lúc đó thì không. Lúc đó nó chỉ là một người bán hàng làm cái việc mà anh ta thấy có ích cho tiệm của mình, và không rảnh để nghi ngờ nó.
Sau này đi dạy, mình mới thấy đây là chỗ khác biệt lớn nhất giữa mình và phần lớn anh chị mới làm kênh. Anh chị đăng video thứ ba rồi mở app ra coi được mấy view, thấy con số nhỏ quá thì buồn, buồn hai lần thì nghỉ. Mình thì không có cái vòng lặp đó, đơn giản vì mình không mở app ra coi.
Cái sự không đo đó, ở giai đoạn đầu, hoá ra lại cứu mình. Mình sẽ nói về mặt trái của nó ở phía dưới, vì nó cũng là thứ làm mình mất mười một năm.
Năm 2016, mình dừng
Cái mạch đều đặn đó đứt vào năm 2016.
Năm đó vợ mình sinh con đầu lòng. Công việc thì đúng lúc bận đến mức không thở được. Ai từng vừa nuôi con nhỏ vừa giữ một cái tiệm sống được thì hiểu, một ngày của mình lúc đó không còn chỗ trống nào để nhét thêm cái gì vào nữa.
Video là thứ rơi ra đầu tiên. Nó rơi ra dễ dàng, không đau đớn gì, vì nó chưa bao giờ là công việc chính. Nó là cái mình làm thêm khi rảnh tay. Mà lúc đó thì không còn tay nào rảnh.
Mình không tuyên bố nghỉ. Không có cái video chia tay nào. Chỉ là hôm nay không quay, mai cũng không, rồi tuần sau cũng không, và cái kênh nằm im ở đó.
Nghĩ lại, mình thấy phần lớn người ta bỏ cuộc đúng theo kiểu này. Không có màn kịch tính nào cả. Không ai gục xuống khóc rồi thề sẽ không bao giờ quay lại. Chỉ là cuộc sống ập tới, mình bận, và cái việc không có deadline thì tự động biến mất trước.
2023: một buổi học, một mục tiêu, và một tháng
Mười một năm sau cái video bằng chứng đầu tiên, mình ngồi trong lớp Internet Marketing của Thầy Phạm Thành Long.
Mình đi học không phải để làm YouTube. Mình đi học vì muốn hiểu cái hệ thống bán hàng trên Internet nó vận hành ra sao. Nhưng trong lớp đó, mình đặt ra một mục tiêu cụ thể cho cái kênh cũ của mình: lấy Nút Bạc. Một trăm ngàn người đăng ký.
Đây là lần đầu tiên trong mười một năm mình viết cái kênh của mình xuống thành một con số phải đạt.
Rồi Thầy kèm. Không phải kiểu giảng xong rồi ai về nhà nấy tự bơi. Là ngồi xuống, chỉ từng chiến lược phát triển, và bắt mình đọc từng con số trong báo cáo. Bao nhiêu người nhìn thấy, bao nhiêu người bấm vào. Người ta coi tới giây thứ mấy thì tắt. Cái tựa nào kéo được người lạ, cái nào chỉ có người quen bấm. Nội dung nào nên làm tiếp, nội dung nào nên bỏ.
Mười một năm mình quay video mà chưa từng nhìn mấy con số đó lấy một lần.
Kênh chạm một trăm ngàn người đăng ký sau đó một tháng.
Mình viết lại cho rõ, vì lần đầu nói ra trước lớp thì chính mình cũng thấy sốc: mười một năm quay video không nhìn số, và một tháng có mục tiêu rõ ràng cộng với một người ngồi đọc số cùng mình.
Con số 99.999
Cái đêm đó mình ngồi canh.
Buồn cười ở chỗ, suốt mười một năm mình không thèm mở thống kê ra coi lấy một lần, mà tới cái đêm cuối cùng thì mình dán mắt vào màn hình như người ta coi bóng đá. Vợ mình ngồi bên cạnh.
99.997. 99.998. 99.999.
Rồi nó nhảy lên một trăm ngàn.
Hai vợ chồng ôm nhau. Reo lên. Mình chụp lại cái màn hình đó, chụp cả hai đứa, cái khoảnh khắc con số vừa tròn.
Người đầu tiên mình nhắn báo tin là Thầy Long.
Cái này thì mình khác với bài Côn Đảo. Ở vạch đích marathon mình không hét, chỉ đứng thở và nghẹn ở cổ. Còn đêm đó thì vỡ oà thật. Có lẽ tại marathon là chuyện một mình, còn cái đêm đó có người ngồi cạnh, có người để mà báo tin.
Cái nút bạc bị chặn lại
Nút Bạc thì phải một tháng sau nữa mới về, và nó không về suôn sẻ.
Đủ một trăm ngàn người đăng ký thì mình đăng ký nhận nút. YouTube không cấp.
Lý do: kênh mình đang bị gậy. Một video cũ dùng nhạc dính bản quyền, cái video mà mình quay trong giai đoạn hồn nhiên nhất, lúc còn chưa biết bản quyền âm nhạc là cái gì. Kênh nào đang mang gậy thì YouTube không xét trao nút.
Mười một năm, hơn ba trăm video, một đêm ngồi canh với vợ, và cuối cùng bị chặn bởi một đoạn nhạc nền mình chèn vào từ đời nào không nhớ nổi.
Mình không tự gỡ được. Phải nhờ một người có kinh nghiệm chỉ cho cách xử lý cái gậy đó. Gỡ xong, đăng ký lại, rồi nút mới về.
Hai lần mình học đúng một bài học
Ở bài trước mình kể chuyện chạy marathon Côn Đảo. Có một đoạn trong đó mà lúc viết mình chưa nối được với chuyện này, giờ thì nối được.
Hồi tập chạy, thứ làm mình chật vật nhất không phải cái đau. Là mình không đọc nổi cơ thể mình. Nhịp tim là gì, pace là gì, ngưỡng nào là ngưỡng. Cả đời đi buôn bán, mình quen đọc số doanh thu, số đơn hàng, mà số của chính cơ thể mình thì mù tịt. Phải có một chương trình mười tám tuần và một người dạy mình đọc lại cơ thể bằng con số, thay vì bằng cảm giác anh hùng.
Cái kênh YouTube là y hệt, chỉ đổi đối tượng. Mười một năm mình quay video bằng cảm giác. Thấy máy mới thì quay. Thấy hay thì đăng. Không đọc số của cái kênh, cũng như hồi đó không đọc số của cơ thể. Và cũng phải tới lúc có người ngồi bắt mình đọc từng dòng báo cáo thì mọi thứ mới chuyển.
Hai chuyện xảy ra cách nhau mấy năm, ở hai lĩnh vực chẳng liên quan gì nhau, mà bài học thì trùng khít. Cái gì mình không đo được thì mình không điều khiển được, và mình sẽ luôn tưởng mình đang giỏi hơn hoặc dở hơn thực tế.
Còn một chỗ trùng nữa, chỗ này mình thấy giống tới mức hơi ngộ.
Ở Côn Đảo, mình về đích tay không. Năm đó huy chương in lỗi, ban tổ chức phải làm lại rồi gửi bưu điện về sau ba tuần. Cái thứ mình đuổi theo hơn một năm, cuối cùng tới trong một gói bưu phẩm, trễ ba tuần, sau khi in hỏng một lần.
Ở YouTube, mình đủ một trăm ngàn rồi mà nút vẫn không được cấp, vì một đoạn nhạc dính bản quyền. Phải nhờ người gỡ gậy, đăng ký lại, chờ thêm.
Hai lần đuổi theo một cái mốc. Hai lần chạm được. Và cả hai lần, cái phần thưởng đều tới muộn và tới sau một trục trặc.
Nếu đời có định nói với mình điều gì qua hai chuyện đó, thì mình đoán nó đang nói: đừng gắn giá trị của chặng đường vào cái vật mà người ta trao cho mày ở cuối. Cái vật đó có thể in lỗi. Có thể bị chặn. Có thể tới trễ ba tuần hoặc một tháng. Nó chỉ là tờ biên nhận.
Phần thưởng thật thì đã được trả rồi, trả dần, từ lâu, bằng những thứ không ai trao trong hộp.
Thứ mình thật sự nhận được
Bây giờ Nút Bạc nằm đó. Kênh Tấn Đào Mobile hiện hơn một trăm mười hai ngàn người đăng ký.
Nói thẳng thì miếng kim loại đó chỉ là phần thưởng. Cái cơ nghiệp của mình nằm ở chỗ khác, và nó lớn lên âm thầm phía sau suốt những năm mình cắm đầu quay video mà không để ý.
Trong lúc mình quay hơn ba trăm cái video giới thiệu điện thoại, có một hệ thống kinh doanh đang tự hình thành. Người lạ tìm tới mà mình không phải đi tìm họ. Rồi cách nói chuyện trước ống kính thành một nghề. Rồi cái nghề đó dẫn mình tới việc mở agency, tới việc đứng lớp, tới chỗ mình ngồi đây hôm nay. Nếu năm 2012 mình gửi cái file bằng chứng đó qua email thay vì buộc phải đăng lên YouTube, thì đường đời mình chắc đã rẽ khác.
Cái đổi đời mình là hệ thống đó, không phải cái nút.
Và đó cũng là lý do mình viết bài này thay vì chụp tấm hình khoe nút. Ngoài kia người ta triệu người đăng ký đầy ra, thành tích của mình có gì đâu. Nhưng cái quãng đường từ anh thợ ngồi quay video làm bằng chứng cho nhà cung cấp, tới một cái hệ thống nuôi được mình và gia đình mình, thì mình kể được, và kể xong thì có người dùng được.
Bây giờ phần lớn thời gian mình dành để chia sẻ và huấn luyện lại cái đó cho người khác.
Nếu anh chị đang định làm kênh
Mình rút ra hai điều từ mười một năm này, và mình nói ngắn thôi.
Điều thứ nhất: giai đoạn đầu, đừng đo. Cứ đăng. Ba trăm video của mình sống được là nhờ mình không có thói quen mở thống kê ra coi rồi buồn. Anh chị đăng tới cái thứ năm mà đã ngồi đếm view thì anh chị sẽ nghỉ ở cái thứ bảy.
Điều thứ hai, và nó ngược lại với điều thứ nhất: tới lúc muốn kênh thành một cơ nghiệp, thì phải đo, và tốt nhất là có người đọc số cùng mình. Mười một năm chăm chỉ của mình không mua nổi cái mà một tháng có mục tiêu rõ ràng và một người kèm đã mua được. Mình nói ra con số này không phải để chê mười một năm đó. Mười một năm đó xây cái nền, không có nó thì một tháng kia chẳng có gì để bung. Nhưng nếu năm 2013 có ai ngồi xuống bắt mình đọc báo cáo, mình đã không mất mười năm.
Cái phần chăm chỉ thì anh chị tự làm được. Cái phần giáo án và người đọc số cùng, thì phải có người đi trước đưa cho.
Về Lê Tấn Đào
Mình là Lê Tấn Đào. Đi lên từ anh thợ sửa điện thoại, rồi mở cửa hàng thiết bị công nghệ, xây kênh YouTube Tấn Đào Mobile hơn 110.000 người đăng ký, và lập BALAMY Agency. Sáu năm gắn bó với BNI — từng làm Chủ tịch Chapter Rainbow Nhiệm kỳ 11, hiện là Đại sứ BNI BEST và DnA Vùng Hà Nội 6. Còn phần lớn thời gian bây giờ, mình dành để giúp các anh chị chủ doanh nghiệp dựng hệ thống bán hàng trên Internet, và ứng dụng AI vào việc đó.
Cái mà mình đem đi chia sẻ không phải cách lấy Nút Bạc. Nút Bạc chỉ là phần thưởng, và nó tới trễ, lại còn bị chặn một lần. Cái mình đem đi chia sẻ là hệ thống chạy ngầm phía sau nó, cái đã đổi cuộc sống và công việc của mình.
Nếu anh chị muốn xây một cơ nghiệp trên Internet với YouTube, và muốn có người đi cùng ở khúc đọc số, thì mình đang có các chương trình huấn luyện đúng cho việc đó.
Xem chi tiết tại hoc.letandao.com.
Còn nếu anh chị đang quay tới video thứ mười mà chưa biết mình đang đi đúng hay sai, cứ nhắn cho mình một tiếng. Khúc đó mình ngồi mười một năm, kể được cả buổi.