Sáng nay tôi ngồi trên một đỉnh núi ở Ô Quý Hồ, Sa Pa.
Mây vắt ngang dãy Hoàng Liên như ai kéo một tấm khăn dài. Nắng mới lên, rọi xiên qua lớp sương làm cả sườn núi sáng lên một màu xanh mà ở dưới đồng bằng không thấy được. Gió lạnh. Cỏ còn ướt.
Hai anh em ngồi thụp xuống, lôi điện thoại ra chụp. Chụp xong không ai nói gì. Ngồi im coi tiếp.
Ô Quý Hồ, Sa Pa. Sáng sớm, mây còn vắt ngang núi.
Ngồi đó tôi nghĩ ra một chuyện, mà nghĩ xong thấy nó dính chặt tới cái nghề của mình.
Cái mình chưa từng có thì lấy gì trao cho khách
Ai làm ăn cũng muốn khách của mình có trải nghiệm cho đã. Vô cửa hàng thấy dễ chịu. Xài dịch vụ thấy đáng tiền. Về nhà còn kể lại với người khác.
Nhưng có một chuyện đơn giản mà ít ai để ý: mình không cho được cái mà chính mình chưa từng nhận.
Chưa từng bước vô một chỗ mà người ta làm mình thấy được tôn trọng, thì khó mà biết cái cảm giác đó nó tới từ đâu. Chưa từng bị phục vụ cho một trận ức chế, thì cũng khó biết cái gì đang làm khách của mình khó chịu mà mình không hay.
Cảm giác thì không đọc sách mà ra. Phải từng dính rồi mới biết.
Ở mãi một chỗ thì cái mình làm luôn là “tốt nhất”
Chỗ này mới nguy.
Ngồi hoài một chỗ, làm hoài một kiểu, thì cái mình đang làm tự nhiên thành cái chuẩn. Không phải vì nó tốt thiệt, mà vì mình có thấy cái nào khác đâu mà so.
Đi rồi mới giật mình. Té ra người ta làm tới mức đó. Té ra cái mình tưởng là chu đáo, ở chỗ khác nó chỉ là mức tối thiểu.
Cái giật mình đó đáng tiền lắm. Nó kéo cái chuẩn trong đầu mình lên. Mà chuẩn trong đầu chủ lên tới đâu thì cái tiệm mới lên tới đó.
Trải nghiệm hay nằm ở chi tiết nhỏ
Để ý mà coi, mấy chỗ mình nhớ hoài không phải vì cái gì to tát.
Nhớ vì cái khăn lạnh đưa đúng lúc mình vừa ngồi xuống, mồ hôi còn chưa ráo. Nhớ vì người ta gọi đúng tên mình ở lần ghé thứ hai. Nhớ vì cái ghế ngồi vừa vặn, cái đèn không chói vô mắt.
Toàn chuyện nhỏ. Mà chuyện nhỏ thì đọc trên mạng không ra, phải tự mình ngồi vô đó mới thấy.
Đi một chuyến, ghé năm bảy chỗ, nhặt được vài chi tiết đem về xài, là chuyến đi đó đã lời rồi.
Đi rồi mới có chuyện để kể
Cái này dính tới chuyện làm nội dung.
Người làm ăn bây giờ ai cũng phải kể chuyện. Mà kể hoài chuyện sản phẩm thì khách chán, mình cũng chán.
Đi đây đi đó là cách nạp chuyện. Một chuyến lên núi, một quán ăn lạ, một người mình gặp dọc đường. Mỗi thứ là một câu chuyện, mà chuyện thật thì kể không bao giờ đuối, vì mình sống nó rồi.
Đi không có nghĩa là phải đi xa
Nói tới đây kiểu gì cũng có người nói: “Anh ơi em bận thấy mồ, tiền đâu mà đi.”
Đi đâu phải là bay đi nước ngoài mới tính.
Cái quán cà phê mới mở đầu đường cũng là một chuyến đi. Cái tiệm cùng ngành ở quận khác cũng là một chuyến đi. Đi ăn ở chỗ đông khách nhất khu mình ở, ngồi coi người ta chạy bàn kiểu gì, cũng là một chuyến đi.
Vấn đề không nằm ở quãng đường. Nằm ở chỗ mình có mở mắt ra mà nhìn hay không.
Cách đi cho nó đáng
Đi mà về tay không thì phí. Tôi làm mấy bước này, đơn giản mà ăn:
- Đi với con mắt người làm nghề, đừng đi với con mắt khách. Khách thì chỉ thấy thích hay không thích. Người làm nghề thì hỏi thêm: người ta làm sao để mình thấy thích?
- Ghi ra ba thứ làm mình “ồ”. Ghi liền lúc còn nóng, đừng để tối về mới nhớ. Ba dòng trong điện thoại là đủ.
- Hỏi chủ quán hay người làm ở đó một câu. “Cái này anh chị nghĩ ra hay học ở đâu vậy?” Người ta thường vui vẻ kể, mà câu trả lời hay hơn mình tưởng nhiều.
- Về nhà chọn đúng một thứ đem áp vô việc của mình trong bảy ngày. Một thôi. Ôm ba bốn thứ là không cái nào chạy.
- Chụp lại, quay lại. Vừa để nhớ, vừa có nội dung mà đăng.
Chốt lại
Khách hàng không mua mỗi món hàng của bạn đâu. Họ mua luôn cái cảm giác lúc mua.
Mà cảm giác thì không bịa ra được. Phải từng có nó rồi mới trao lại cho người khác được.
Muốn khách của mình đi xa, trước hết mình phải chịu đi.
Về tác giả
Tôi là Lê Tấn Đào, cựu Chủ tịch BNI Rainbow và Đại sứ BNI BEST. Việc của tôi là đồng hành cùng người làm kinh doanh dựng hệ thống bán hàng tự động trên Internet: từ nội dung, thu khách, nuôi dưỡng cho tới chuyển đổi, có AI phụ mấy việc lặp đi lặp lại.
Mà hệ thống chạy tự động cỡ nào thì cái cảm giác khách nhận được vẫn do người chủ quyết. Máy làm thay được việc, làm thay không được cái gu. Gu thì phải đi mới có.
Muốn dựng hệ thống để rảnh tay mà đi, mấy khoá của tôi ở đây: letandao.com/khoa-hoc