Có một câu tôi hay nghe khi ngồi cà phê với anh em làm ăn nhỏ: “Muốn làm lớn thì phải có vốn, phải có quan hệ.”
Nghe thì đúng. Nhưng tôi biết một người đi ngược lại điều đó.
Anh bắt đầu không bằng vốn, không bằng quan hệ. Anh bắt đầu bằng một chiếc xe máy và những chuyến chở tôm cua thuê cho người ta. Vài năm sau, anh thành ông chủ một vựa hải sản có tiếng ở miền Tây. Người đó là anh Nguyễn Văn Quân — đồng đội của tôi trong cộng đồng doanh nhân BNI.
Hôm nay tôi kể chuyện anh, không phải để khen. Mà vì trong hành trình của anh có vài điều rất đáng để một người đang bán hàng nhỏ như tôi, như bạn, học ngay.
Anh Quân là ai, và anh đã đi lên như thế nào
Anh Quân là người đồng sáng lập một vựa hải sản ở Tây Đô, miền Tây. Nhưng điểm khiến tôi nể anh không nằm ở cái vựa lớn hôm nay. Nó nằm ở chỗ anh bắt đầu.
Ngày đầu, anh làm nghề shipper — chở tôm cua thuê. Nghĩa là hàng của người khác, tiền lời của người khác, anh chỉ nhận công chở. Ngày nắng ngày mưa, xe chất đầy thùng xốp, chạy từ vựa ra chợ, từ mối này sang mối kia.
Nhưng khác với nhiều người, anh không chỉ chở. Anh nhìn.
Anh thấy con cua nào tươi, con nào yếu. Thấy vựa nào lấy hàng ở đâu, bán giá bao nhiêu, khách nào hay mua, hay chê điều gì. Anh chở hàng cho người ta, nhưng trong đầu anh đang học nghề. Học miễn phí, học từ chính công việc tay chân của mình.
Rất nhiều người làm thuê chỉ làm cho xong việc. Anh Quân làm thuê nhưng học nghề của chủ. Đó là điểm khác biệt đầu tiên — và có lẽ là quan trọng nhất.
Đến khi hiểu đủ về con hàng, về mối lái, về khách, anh mới đứng ra tự làm. Từ một người chở thuê, anh trở thành người bán. Rồi từ người bán nhỏ, anh gom mối, mở rộng, dựng thành vựa. Hôm nay vựa của anh bán đủ loại hải sản tươi sống — từ cua, tôm, ghẹ đời thường cho tới những dòng hàng cao cấp mà người ta mua để đãi khách quý.
Cả một hành trình. Từ chiếc xe máy chở thuê, đến cái vựa có tên tuổi ở vùng Tây Đô.
💡 Bạn cũng muốn có một hệ thống khách hàng tự động cho doanh nghiệp mình? Đó chính là điều tôi hướng dẫn từng bước trong khoá “Xây Hệ Thống Khách Hàng Tự Động với Claude AI” — dùng nội dung, video và AI để khách tự tìm đến mỗi ngày.
Nhìn việc kinh doanh của anh Quân bằng 4 câu đời thường
Tôi hay có thói quen: gặp một người làm ăn giỏi, tôi thử bóc mô hình của họ ra bằng bốn câu hỏi thật đơn giản. Không cần chữ nghĩa gì cao siêu. Chỉ là bốn câu mà bất kỳ ai bán hàng cũng nên tự trả lời được về chính mình.
Với anh Quân, nó thế này:
Anh bán cho ai?
Anh bán cho ba nhóm rõ ràng. Một là gia đình mua hải sản tươi về ăn, về đãi tiệc. Hai là nhà hàng, quán ăn cần nguồn hàng đều mỗi ngày để nấu bán. Ba là người mua hàng cao cấp — cua lớn, tôm loại xịn — để biếu tặng, đãi khách quan trọng.
Anh bán gì?
Không chỉ là con cua con tôm. Anh bán sự tươi và sự yên tâm. Người mua hải sản sợ nhất là mua phải hàng không tươi, hàng chết. Anh bán đúng cái mà khách sợ mất: hàng còn sống, còn tươi khi tới tay.
Anh bán qua đâu?
Anh bán mạnh nhất qua livestream. Anh mở điện thoại, cho khách thấy tận mắt con cua đang bò, con tôm còn búng nước. Khách nhìn thấy rồi mới đặt. Không nói suông, không hình chụp sẵn — hàng thật, ngay trước mắt.
Tiền về kiểu nào?
Tiền về từ nhiều dòng. Bán lẻ cho gia đình. Bán sỉ đều đặn cho nhà hàng. Và bán hàng cao cấp cho nhóm khách sẵn sàng trả cao để có hàng ngon. Nhiều dòng tiền — nên anh không phụ thuộc hết vào một nhóm khách duy nhất.
Bốn câu thôi. Nhưng khi bạn trả lời được bốn câu này về chính mình một cách rõ ràng như anh Quân, bạn sẽ thấy việc kinh doanh của mình sáng ra rất nhiều.
Ba nước đi tôi thấy là hay
Trong cách làm của anh Quân, có ba điều tôi cho là khôn ngoan, đáng để học.
Một là anh học nghề từ chính công việc chở thuê. Anh không chờ ai dạy, không chờ có tiền đi học. Anh biến mỗi chuyến hàng thành một buổi học thực tế. Con hàng, mối lái, khách quen — anh nắm hết trước khi bỏ đồng vốn đầu tiên. Nên khi ra làm, anh không mò mẫm như người mới. Anh đã thuộc bài.
Hai là anh cho khách nhìn thấy hàng thật. Bán hải sản online, cái khó nhất là niềm tin — khách sợ hàng không tươi. Anh giải bài toán đó bằng livestream: cho khách thấy con cua đang bò, con tôm đang sống, ngay lúc đó. Khách tin bằng mắt, không phải tin bằng lời. Đây là cách xây niềm tin thông minh nhất mà lại chẳng tốn thêm đồng nào.
Ba là anh không bỏ hết trứng vào một giỏ khách. Anh bán cho gia đình, bán cho nhà hàng, bán cả hàng cao cấp. Ba nhóm khách khác nhau, ba kiểu nhu cầu khác nhau. Nhóm này chậm thì nhóm kia vẫn chạy. Cái vựa của anh vì thế mà vững — không sợ một cú hụt là gãy.
Ba bài học bạn áp dụng được ngay hôm nay
Chuyện của anh Quân hay, nhưng nếu chỉ nghe cho vui thì phí. Tôi rút ra ba bài học mà bạn — dù đang bán gì, quy mô nhỏ tới đâu — cũng làm được ngay.
1. Học nghề ngay trong việc mình đang làm
Bạn không cần chờ có vốn, có điều kiện mới bắt đầu học. Ngay công việc hôm nay của bạn đã là trường học. Bạn đang bán hàng cho ai? Họ hay hỏi gì, chê gì, khen gì? Đối thủ lấy hàng ở đâu, bán thế nào? Ghi lại. Quan sát. Đó chính là cách anh Quân đi từ shipper lên ông chủ.
2. Cho khách thấy, đừng chỉ nói
Khách thời nay không tin lời quảng cáo. Họ tin cái họ nhìn thấy. Bạn bán đồ ăn — quay cảnh đang làm. Bạn bán dịch vụ — cho xem kết quả khách cũ. Bạn bán hàng — cho thấy hàng thật, đóng gói thật, khách nhận thật. Một hình ảnh thật đáng giá hơn mười câu hứa.
3. Đừng để một nhóm khách quyết định sống còn của bạn
Nếu bạn đang chỉ bán cho một kiểu khách duy nhất, hãy tự hỏi: nếu nhóm đó ngưng mua, mình còn gì? Anh Quân có ba nhóm khách nên anh vững. Bạn thử tìm thêm một nhóm khách thứ hai, thứ ba cho món hàng của mình. Không phải để tham, mà để an toàn.
Người bán hàng giỏi không phải người có nhiều vốn nhất. Là người chịu nhìn, chịu học, và biết cho khách thấy điều khách cần thấy.
Đôi lời về anh Quân
Anh Nguyễn Văn Quân là thành viên trong cộng đồng doanh nhân BNI mà tôi có duyên quen biết và quý mến. Chúng tôi là đồng đội của nhau — cùng ngồi họp mỗi tuần, cùng giúp nhau tìm khách, cùng chứng kiến việc làm ăn của nhau lớn lên từng ngày.
Điều khiến tôi trân trọng anh không phải là cái vựa hôm nay đã lớn cỡ nào. Mà là anh đã đi lên từ một điểm xuất phát rất thấp — bằng đôi tay, bằng con mắt biết học, bằng sự tử tế với con hàng và với khách. Câu chuyện của anh nhắc tôi rằng: xuất phát điểm không quyết định bạn đi được bao xa. Cách bạn học và cách bạn làm mới quyết định điều đó.
Nếu có dịp cần hải sản tươi vùng Tây Đô, tôi luôn nghĩ tới anh — không phải vì anh là đồng đội, mà vì tôi tin vào cách anh làm.
Câu chốt
Chuyên mục “Chuyện Doanh Nhân Thật” này tôi lập ra để kể về những người làm ăn thật mà tôi gặp trên đường đi. Không phải chuyện thần kỳ. Là chuyện của những con người bình thường, làm những việc đúng, và kiên trì đủ lâu.
Anh Quân là một trong số đó. Từ chiếc xe máy chở tôm cua thuê, tới cái vựa có tên ở Tây Đô — hành trình ấy không có phép màu nào. Chỉ có một người chịu học, chịu nhìn, và không bỏ cuộc.
Nếu bạn đang ở điểm xuất phát thấp và thấy nản, mong câu chuyện của anh cho bạn thêm một chút tin: người ta làm được, thì mình cũng bắt đầu được.
Về tác giả — Lê Tấn Đào
Tôi là Lê Tấn Đào, cựu Chủ tịch BNI Rainbow và Đại sứ BNI BEST. Tôi giúp người làm kinh doanh xây hệ thống bán hàng tự động trên Internet với Claude AI — để khách tự tìm đến, tự được chăm sóc mỗi ngày.