Sáng thứ Ba tuần trước, tôi mở laptop với đúng một việc trong đầu: viết cho xong kịch bản video để chiều quay.
Tay bấm Chrome. Chrome khôi phục lại các tab của hôm qua. Tab đầu tiên hiện ra là một video ngắn đang dừng giữa chừng.
Bốn mươi phút sau, tôi vẫn đang lướt. Kịch bản chưa có dòng nào. Ly cà phê nguội ngắt bên cạnh.
Điều làm tôi khó chịu không phải bốn mươi phút đó, mà là cảm giác mình chưa hề quyết định tiêu bốn mươi phút ấy. Nó tự trôi đi.
Hôm đó tôi đi tìm một cái hàng rào cho giờ làm việc của mình. Và tôi gặp một con mèo.
Bốn mươi phút đó đắt hơn tôi tưởng
Nhìn một buổi sáng thì bốn mươi phút nghe không đáng bao nhiêu.
Nhưng tôi thử cộng lại cả tháng. Trung bình mỗi ngày tôi mất khoảng một tiếng rưỡi cho việc lướt ngoài kế hoạch. Nhân với 26 ngày làm việc là gần 40 tiếng. Đúng bằng một tuần làm việc đầy đủ, biến mất mà không có hoá đơn nào ghi lại.
Bốn mươi tiếng đó, nếu đặt đúng chỗ, có thể đổi thành:
- 20 video ngắn quay và dựng xong
- 4 bài viết dài cho website, loại còn kéo người đọc về sau nhiều năm
- 50 cuộc gọi hỏi thăm khách hàng cũ
- Một trang bán hàng viết lại từ đầu và chạy thử
- Vài buổi ngồi đọc số liệu bán hàng thay vì ngồi đoán
Số giờ mất đi mới là phần thấy được. Phần khó thấy hơn là cái giá của việc quay lại: sau mỗi lần bị kéo khỏi mạch làm việc, tôi phải đọc lại đoạn đang dở, nhớ lại ý định nói gì, tìm lại nhịp câu chữ. Có hôm mất thêm mười lăm phút chỉ để về đúng chỗ mình đã đứng.
Nghĩa là một lần lướt bốn mươi phút thực ra tốn gần một tiếng.
Vì sao ý chí một mình không giữ nổi
Cuốn sách nào cũng có trang cuối. Bộ phim nào cũng có dòng chữ kết. Còn dòng tin trên mạng xã hội thì không có đáy.
Cuộn xuống thì có thêm. Cuộn nữa lại có thêm nữa. Không có điểm nào để hệ thống nói với bạn rằng “hết rồi, đi làm việc đi”.
Với chủ doanh nghiệp còn thêm một chuyện rắc rối nữa: chúng ta luôn có lý do chính đáng để mở mạng xã hội.
Trả tin nhắn khách. Xem bài đăng hôm qua chạy thế nào. Ngó qua đối thủ. Tìm ý tưởng làm nội dung.
Ranh giới giữa làm việc và lướt mờ đi rất nhanh. Tôi mở Facebook để trả một tin nhắn, mười lăm phút sau tôi đang xem một video dạy nấu ăn mà tôi chẳng có ý định nấu.
Tôi từng viết về chuyện đăng video mỗi ngày nhưng vẫn không có khách. Một phần lý do nằm đúng ở chỗ này: chúng ta tính toàn bộ thời gian trên mạng xã hội là thời gian làm việc, trong khi phần lớn nó chỉ là thời gian có mặt. Có mặt không tạo ra kết quả. Việc làm ra sản phẩm mới tạo ra kết quả.
Chuyện tưởng mình bận rộn, tôi có kể trong một tập podcast trên kênh YouTube của mình, tên là Tôi Đã Sai Khi Nghĩ Tôi Bận:
Nên lần này tôi bỏ qua mấy bài viết dạy cách tăng động lực. Thứ tôi cần là một cái gì đó chặn tay mình lại giúp.
Cat Gatekeeper là gì, và của ai
Cat Gatekeeper, gọi vui trong tiếng Việt là Mèo Gác Cổng, là một tiện ích mở rộng cho trình duyệt Chrome.
Tôi không phải người làm ra tiện ích này. Theo thông tin nhà phát triển công bố, nó do nhóm ZOKUZOKU thực hiện. Tôi chỉ là người cài về dùng thử rồi kể lại trải nghiệm của mình.
Cách nó hoạt động khá đơn giản.
Tiện ích đếm thời gian bạn ở trên các trang mạng xã hội. Đồng hồ chỉ chạy khi tab đó đang mở và đang được dùng. Chuyển sang tab khác hoặc sang ứng dụng khác thì nó tạm dừng, nên nó không tính oan những lúc bạn để tab đó nằm im.
Hết hạn mức, một chú mèo cam to đùng phủ lên màn hình và chặn trang lại. Bạn không lướt tiếp được cho tới khi hết khoảng nghỉ.
Về các con số cụ thể, bao nhiêu phút được dùng và bao nhiêu phút phải nghỉ, cùng danh sách nền tảng mà nó nhận diện, tôi cố ý không chép lại vào đây. Tiện ích trình duyệt cập nhật liên tục. Con số hôm nay đúng thì vài tháng nữa có thể đã khác, và tôi không muốn bài viết này dẫn bạn đi sai. Cách chắc ăn là mở phần mô tả và phần thiết lập ngay lúc bạn cài, rồi đọc thẳng từ đó.
Hai tuần dùng thử, tôi rút ra ba điều
1. Con mèo không dạy tôi kỷ luật
Nó chỉ tạo ra một khoảng dừng đủ dài để tôi nhớ ra mình định làm gì lúc mở máy.
Vài giây đó là toàn bộ giá trị của công cụ. Nó buộc tôi ngẩng lên và tự hỏi mình đang làm gì ở đây.
2. Sự dễ thương làm giảm phản kháng
Tôi từng thử vài công cụ chặn khác. Chúng hiện một trang trắng lạnh lẽo hoặc một dòng cảnh báo nghiêm nghị. Phản ứng đầu tiên của tôi luôn là bực mình, rồi tìm cách tắt cho nhanh.
Con mèo thì làm tôi bật cười. Cười xong thì đứng dậy đi lấy nước thật. Cùng một mục đích, hai cảm giác rất khác nhau.
Ai đang làm sản phẩm hay làm nội dung nên để ý chi tiết này: muốn người ta đổi hành vi, hãy làm cho việc dừng lại trở nên dễ chịu.
3. Có hôm tôi vẫn tắt nó đi
Và tôi thấy chuyện đó bình thường.
Vì thao tác tắt là một quyết định có ý thức. Tôi biết mình đang chọn lướt tiếp. Nó khác hẳn với việc trôi bốn mươi phút rồi ngơ ngác nhìn đồng hồ như sáng thứ Ba hôm ấy.
Ghi chú thật trong sổ tay tuần đó: “Ngày 3: vỡ 2 phiên làm việc. Cả hai lần đều vì mở trình duyệt trước khi mở file cần làm.”
Dòng ghi chú đó dạy tôi nhiều hơn bản thân tiện ích. Vấn đề nằm ở thứ tự thao tác buổi sáng, không nằm ở con mèo.
Quy trình 6 bước tôi đang dùng để giữ giờ làm việc sâu
Công cụ chỉ là một mắt xích. Đây là toàn bộ quy trình, bạn làm được ngay từ ngày mai.
- Ghi lại một tuần thật. Trong 7 ngày, mỗi lần rời khỏi việc chính, bạn ghi một dòng: mấy giờ, vào đâu, bao lâu. Không sửa gì cả, chỉ ghi. Cuối tuần đọc lại, bạn sẽ thấy giờ của mình chảy ra bằng những cái lỗ nào.
- Chọn hai khung giờ bất khả xâm phạm mỗi ngày, mỗi khung khoảng 90 phút. Chọn đúng lúc đầu óc bạn tỉnh nhất, thường là buổi sáng sớm hoặc chiều muộn. Báo cho nhân sự và người nhà biết hai khung này.
- Viết sẵn một việc duy nhất cho mỗi khung, viết từ tối hôm trước. Một việc thôi, ghi cụ thể đến mức đọc là làm được ngay, kiểu “viết xong phần mở đầu kịch bản video số 12”. Ngồi vào bàn rồi mới nghĩ làm gì là đã thua nửa hiệp.
- Dựng hàng rào trước khi bắt đầu, không phải sau khi đã sa đà. Bật tiện ích chặn, tắt thông báo trên máy tính, để điện thoại úp mặt ngoài tầm với. Quan trọng nhất: mở file cần làm trước, mở trình duyệt sau.
- Nghỉ cho ra nghỉ. Hết một phiên thì đứng dậy, rời màn hình, nhìn ra xa vài phút, uống nước, đi lại. Đừng đổi màn hình này lấy màn hình khác, vì như vậy mắt và đầu đều chưa được nghỉ chút nào.
- Cuối tuần chấm điểm. Trong 10 phiên đã hẹn, bạn giữ được mấy phiên? Phiên nào vỡ, vỡ vì lý do gì? Sửa đúng cái lý do đó cho tuần sau, đừng sửa chung chung.
Tôi chấm điểm tuần đầu được 6 trên 10. Tuần thứ ba lên 8 trên 10. Không có tuần nào 10 trên 10, và tôi cũng không đặt mục tiêu đó.
Danh sách kiểm tra trước khi cài bất kỳ tiện ích nào
Phần này quan trọng hơn cả con mèo, nên tôi mong bạn đọc kỹ.
Máy tính của chủ doanh nghiệp không chỉ là chỗ lướt web. Nó chứa tài khoản quảng cáo, hộp thư, dữ liệu khách hàng, file hợp đồng, đôi khi cả tài khoản ngân hàng. Một tiện ích trình duyệt có quyền đọc nội dung trang là một tiện ích nhìn thấy khá nhiều thứ.
Trước khi bấm cài, tôi luôn chạy qua 6 câu hỏi này:
- Tôi có đang cài từ kho tiện ích chính thức của trình duyệt không, hay đang tải file lạ từ một đường dẫn ai đó gửi?
- Nhà phát triển là ai? Có tên rõ ràng, có trang thông tin liên hệ, hay chỉ là một cái tên trống trơn?
- Tiện ích xin những quyền gì, và các quyền đó có tương xứng với chức năng nó làm không? Một công cụ hẹn giờ mà đòi quyền truy cập toàn bộ dữ liệu trên mọi website là dấu hiệu cần cân nhắc.
- Có chính sách quyền riêng tư không, và trong đó nói dữ liệu của tôi đi đâu?
- Phần đánh giá trông tự nhiên không? Vài trăm đánh giá 5 sao dồn vào cùng một ngày là điều đáng nghi ngờ.
- Ba tháng nữa tôi có rà lại danh sách tiện ích và gỡ những thứ không còn dùng không?
Câu số 6 là câu nhiều người quên nhất. Tiện ích cài xong thường nằm lại trong trình duyệt nhiều năm, vẫn giữ nguyên quyền cũ, dù bạn đã không mở nó từ lâu.
Hàng rào giữ được giờ, hệ thống mới giữ được khách
Tôi phải nói thẳng một điều, kẻo bạn kỳ vọng sai vào con mèo.
Tiện ích này không bán được hàng cho bạn. Nó không viết nội dung, không tìm khách, không chăm sóc ai cả. Nó chỉ trả lại cho bạn vài chục tiếng mỗi tháng.
Vài chục tiếng đó có sinh ra khách hàng hay không lại là chuyện khác. Nếu lấy lại được giờ nhưng vẫn dùng để làm những việc rời rạc, hôm nay đăng một bài, tuần sau quay một video, rồi để đó, thì kết quả cũng chẳng khá hơn bao nhiêu.
Giờ được bảo vệ chỉ có giá trị khi nó chảy vào một cấu trúc. Đó là lý do tôi hay nói với các anh chị chủ doanh nghiệp về 8 tầng của một hệ thống kinh doanh trên internet: nội dung thu hút, trang thu thông tin, kênh nuôi dưỡng, khâu chuyển đổi, phần chăm sóc sau bán. Khi có cấu trúc đó, mỗi 90 phút bạn bỏ ra đều nằm đúng một tầng, và các tầng cộng dồn lại thành một hệ thống bán hàng tự động chạy được cả lúc bạn nghỉ.
Còn một mẹo nhỏ nữa giúp tôi bớt mở mạng xã hội hẳn đi. Tôi ngừng dùng nó làm nơi tìm ý tưởng.
Trước đây, cứ bí ý là tôi mở Facebook “xem người ta viết gì”, và lần nào cũng lạc đường. Bây giờ mọi ghi chép, mọi câu hỏi khách hàng từng hỏi, mọi ý tưởng vụn đều nằm trong bộ não thứ hai của tôi trên Obsidian và Claude AI. Ngồi vào bàn là có sẵn nguyên liệu, không cần đi xin cảm hứng ở nơi mà thuật toán được thiết kế để giữ chân tôi lại.
Ba điều tôi giữ lại sau chuyện này
Thứ nhất, mất tập trung phần lớn là chuyện của môi trường làm việc chứ ít khi là chuyện tính cách. Sửa môi trường dễ hơn sửa bản thân rất nhiều.
Thứ hai, công cụ nhỏ vẫn đáng dùng, miễn là bạn biết nó giải quyết đúng vấn đề nào. Cat Gatekeeper giải quyết chuyện dừng lại. Nó không giải quyết chuyện bán hàng, và nó cũng không hứa như vậy.
Thứ ba, cái quyết định kết quả cuối cùng vẫn là quy trình 6 bước ở trên. Con mèo chỉ là hàng rào. Người chọn dựng hàng rào ở đâu vẫn là bạn.
Sáng nay tôi mở laptop, mở thẳng file kịch bản trước khi mở trình duyệt. Chín mươi phút sau, kịch bản xong, và tôi mới bấm vào Chrome.
Thời gian của tôi chưa bao giờ bị ai lấy mất. Nó chỉ đi ra bằng một cái cổng không có người canh.
Về tác giả — Lê Tấn Đào
Tôi là Lê Tấn Đào, Chủ tịch Chapter Rainbow NK11, Đại sứ BNI Vùng Hà Nội 06 với gần 3000 thành viên là chủ doanh nghiệp trong ngoài nước. Tôi giúp người làm kinh doanh xây hệ thống bán hàng tự động trên Internet với Claude AI — để khách tự tìm đến, tự được chăm sóc mỗi ngày.