Lời gửi bạn đọc

Cuốn sách này dành cho người đang mắc nợ, đang hết tiền trước cuối tháng, hoặc kiếm được tiền mà không giữ được tiền. Bạn có thể là nhân viên văn phòng, chủ cửa hàng, người bán hàng online hay người làm nghề tự do. Điểm chung là bạn muốn đổi một điều: từ chỗ tiền điều khiển mình sang chỗ mình điều khiển tiền.

Để bạn dễ phân biệt, sách dùng bốn loại nội dung:

• Câu chuyện của Minh mở đầu mỗi chương. Minh là nhân vật hư cấu, được dựng từ những tình huống tiền bạc rất phổ biến.
• Ý tưởng từ sách và nhà nghiên cứu nổi tiếng được diễn giải bằng lời của tác giả, không chép nguyên văn. Danh mục ở cuối sách.
• Tình huống có nhân vật như anh Tâm, chị Hạnh là tình huống minh họa, không phải lời chứng thực của khách hàng thật. Các con số trong đó là số minh họa.
• Mục “Góc nhìn của Tấn Đào” là quan điểm cá nhân của tác giả, rút ra từ nghề kinh doanh và đào tạo.

Lưu ý quan trọng. Sách chia sẻ kinh nghiệm và nguyên tắc chung về tiền bạc. Sách không phải là tư vấn đầu tư, thuế, pháp lý hay bảo hiểm cho trường hợp riêng của bạn. Tác giả không giới thiệu mã cổ phiếu, đồng tiền số hay sản phẩm tài chính cụ thể nào. Với quyết định lớn như vay mua nhà, mua bảo hiểm nhân thọ hay đầu tư khoản tiền lớn, hãy hỏi người có chuyên môn và đọc kỹ hợp đồng.

Về việc dùng trí tuệ nhân tạo. Bản thảo được biên soạn với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo trong khâu sắp xếp ý, tra cứu và viết nháp. Quan điểm, câu chuyện thật và quyết định cuối cùng về nội dung là của tác giả. Tác giả chịu trách nhiệm về toàn bộ nội dung sách.

Nếu khoản nợ đang khiến bạn mất ngủ kéo dài, bị đe dọa, hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với người thân và tìm sự hỗ trợ. Nợ là chuyện giải quyết được. Bạn không phải gánh nó một mình.

Lời mở đầu: Đổi đời không phải trúng số

Hai kiểu “đổi đời”

Nhắc tới hai chữ “đổi đời”, nhiều người nghĩ tới một cú may: trúng số, đất lên giá, một mã cổ phiếu tăng vọt. Trên mạng có rất nhiều lời mời “đổi đời trong 90 ngày”. Phần lớn những lời mời đó chỉ đổi đời cho người bán khóa học, hoặc tệ hơn, cho kẻ lừa đảo.

Cuốn sách này nói về kiểu đổi đời thứ hai: chậm hơn, ít hào nhoáng hơn, nhưng chắc chắn hơn. Đó là khi một người đang nợ nần, sau vài năm, hết nợ, có quỹ dự phòng, có tài sản đang lớn dần và ngủ ngon. Không có phép màu nào ở đây. Chỉ có những bước đúng, làm đúng thứ tự, lặp đi lặp lại.

Bậc thang 7T là gì

Bậc thang 7T là bảy bước đi từ nợ nần đến tự do tài chính, theo đúng thứ tự ưu tiên. Mỗi bậc bắt đầu bằng một chữ T để dễ nhớ:

1. THẤY — Nhìn thẳng con số thật: mình kiếm bao nhiêu, tiêu bao nhiêu, nợ bao nhiêu, có gì trong tay.
2. THẮT — Cầm máu dòng tiền: ngừng vay mới, bịt các chỗ rò rỉ, lập ngân sách, có một khoản đệm nhỏ.
3. TRẢ — Trả nợ có hệ thống, theo một thứ tự rõ ràng.
4. TĂNG — Tăng thu nhập: nâng kỹ năng, tăng lương, làm nghề tay trái; với người làm ăn là thêm khách và tăng biên lợi nhuận.
5. TÍCH — Tích lũy và giữ an toàn: tiết kiệm đều, quỹ khẩn cấp vài tháng chi tiêu, bảo hiểm cơ bản, kỹ năng nhận ra lừa đảo.
6. TẠO — Tạo tài sản sinh dòng tiền: đầu tư đều đặn, dài hạn, vào thứ mình hiểu; với người làm ăn là tái đầu tư vào hệ thống.
7. TỰ DO — Thu nhập từ tài sản đủ trang trải chi tiêu, đi làm trở thành lựa chọn; biết thế nào là đủ và cho đi có kế hoạch.

Bậc 4 là ngoại lệ duy nhất về thứ tự: bạn có thể bắt đầu tăng thu nhập song song ngay từ bậc 2. Các bậc còn lại nên đi lần lượt.

Mỗi bậc cao hơn bậc trước và đứng trên nó: hết nợ và có quỹ dự phòng rồi mới đầu tư, còn tăng thu nhập thì làm được bất cứ lúc nào sau khi đã cầm máu.

Bảy bậc trong tám câu thơ

Để dễ nhớ, tác giả gói bảy bậc vào một bài thơ thất ngôn bát cú. Mỗi câu mở đầu bằng tên một bậc, theo đúng thứ tự:

Bảy bậc thang Đổi Đời
THẤY rõ thu chi, đỡ ngỡ ngàng,
THẮT lưng bớt phí, khỏi hoang mang.
TRẢ xong nợ cũ, lòng thư thái,
TĂNG mạnh nguồn thu, vững nấc thang.
TÍCH góp từng đồng, nuôi vốn lớn,
TẠO nên của cải, bước sang trang.
TỰ DO lựa chọn, lòng an lạc,
Đổi mới tư duy, sống vững vàng.
Lê Tấn Đào

Một bậc thang, hai cách đi

Bảy bậc giống nhau cho mọi người, nhưng việc cụ thể ở mỗi bậc thì khác. Người làm công lo cho thu nhập và chi tiêu của gia đình. Người làm ăn lo thêm cho dòng tiền của cửa hàng. Bảng dưới đây cho thấy việc chính của mỗi nhóm ở từng bậc:

Chủ cửa hàng và hộ kinh doanh thường phải đi cả hai cột cùng lúc: một cột cho tiền nhà, một cột cho tiền kinh doanh. Vì vậy, việc đầu tiên của người làm ăn ở bậc THẤY luôn là tách hai túi tiền ra.

Vì sao cần đi đúng thứ tự

Sai lầm phổ biến nhất là nhảy cóc. Một người đang nợ thẻ tín dụng lãi cao lại đem tiền đi đầu tư, mong lãi đầu tư bù được lãi nợ. Một người chưa có quỹ khẩn cấp lại dồn hết vào một mảnh đất. Chỉ cần một lần ốm đau, họ lại phải vay, và vòng nợ quay lại từ đầu.

Đi đúng thứ tự giúp mỗi bước đỡ cho bước sau. Thấy rõ con số thì mới biết cắt ở đâu. Cầm máu xong thì mới có tiền trả nợ. Thu nhập tăng thì nợ hết nhanh hơn và có tiền để tích. Có quỹ dự phòng rồi thì đầu tư mới không bị ép phải bán tháo lúc khó. Tài sản lớn dần thì tự do mới tới.

Ý tưởng chia việc quản lý tiền thành các bước nối tiếp không mới. Dave Ramsey, một tác giả tài chính cá nhân nổi tiếng ở Mỹ, phổ biến bảy “bước em bé” trong cuốn The Total Money Makeover (2003). Bậc thang 7T mượn tinh thần đó, nhưng điều chỉnh cho người Việt: thêm bậc tăng thu nhập cho cả người làm công lẫn người làm ăn, đưa kỹ năng chống lừa đảo thời mạng xã hội vào bậc tích lũy, và đặt đích đến là quyền tự do lựa chọn chứ không chỉ là giàu có.

Cách dùng Bậc thang 7T

1. Đọc Chương 4 và làm bài tập “ba con số”. Bài tập này cho biết bạn đang đứng ở bậc nào.
2. Đọc kỹ chương của bậc đó và bậc kế tiếp. Các bậc xa hơn chỉ cần đọc lướt.
3. Mỗi tháng, dành 30 phút xem lại: mình đã lên bậc chưa, còn vướng ở đâu.

Ba ví dụ về vị trí trên bậc thang

Chị Hạnh, nhân viên kế toán. Lương ổn định, nhưng đang nợ hai thẻ tín dụng và một khoản trả góp điện thoại. Tháng nào cũng chỉ trả mức tối thiểu. Chị đang ở bậc 2, cần cầm máu trước rồi mới lên bậc 3.

Anh Tâm, chủ shop phụ kiện online. Mỗi tháng tiền về tài khoản khá nhiều, nhưng tiền hàng, tiền quảng cáo và tiền chợ đều chung một tài khoản. Anh không biết mình lời hay lỗ. Anh đang ở bậc 1.

Anh Khánh, kỹ sư. Vừa trả xong khoản vay mua xe, đang muốn mua vàng và cổ phiếu ngay. Nhưng anh chưa có đồng dự phòng nào. Anh nên dừng ở bậc 5 vài tháng để xây quỹ dự phòng trước khi lên bậc 6.

Một lời cảnh báo trung thực

Không phải ai cũng lên hết bảy bậc trong vài năm. Có người thu nhập thấp, có người gánh cha mẹ già và con nhỏ, có người gặp biến cố không do mình. Cuốn sách không hứa giàu nhanh. Nó hứa một điều nhỏ hơn nhưng thật hơn: mỗi tháng, bạn sẽ đứng vững hơn tháng trước một chút.