Internet cũng là một đồng cỏ châu Phi

Tôi ngồi coi một tấm hình đồng cỏ châu Phi khá lâu.

Trong hình có cỏ, có mấy con ngựa vằn với linh dương đang gặm, có sư tử nằm dưới bóng cây, xa xa vài con kền kền đậu trên xác một con thú. Dưới lòng đất là giun, là côn trùng, là mấy thứ nhỏ xíu không ai để ý.

Nhìn thoáng qua thì mạnh ai nấy sống.

Mà cái đồng cỏ đó tồn tại được mấy nghìn năm.

Tôi ngồi nghĩ tại sao. Rồi tự nhiên nghĩ sang chuyện làm ăn trên Internet.

Đồng cỏ sống được không phải nhờ con sư tử

Cỏ lấy nắng, lấy nước, lấy chất từ đất mà lớn. Con ăn cỏ ăn cỏ. Con ăn thịt ăn con ăn cỏ. Con nào chết thì kền kền với linh cẩu dọn, phần còn lại giun dế và vi sinh vật đưa trở về đất. Đất nuôi cỏ. Vòng mới lại chạy.

Không có mắt xích nào đứng một mình.

Con sư tử oai nhất đồng cỏ, nhưng bỏ nó vô một chỗ không có cỏ, không có linh dương, không có mưa, thì nó chết trước tiên.

Cái làm đồng cỏ sống được không phải là con mạnh nhất. Là cái mạng lưới.

Trên Internet cũng y vậy

Nhiều anh chị bước lên Internet chỉ mang theo đúng một câu hỏi trong đầu: làm sao bán được hàng.

Mà Internet đâu phải cái chợ.

Người ta lên đó coi phim, tìm đường, đọc báo, học nghề, nhắn tin cho bạn, khoe con, cãi nhau, giết thời gian lúc chờ cơm. Xen giữa đám đó mới có người đang thật sự tìm mua cái gì.

Còn bên cung thì cũng đủ thứ vai. Người làm nội dung. Người xây cộng đồng. Doanh nghiệp bán hàng. Bên làm dịch vụ. Nền tảng quảng cáo. Bên giao hàng. Cổng thanh toán. Phần mềm lưu dữ liệu. Mấy anh làm công nghệ đứng sau đỡ hết đám còn lại.

Ai cũng có một chỗ đứng. Và cái làm ra giá trị là chỗ họ nối vào nhau.

Cái sai hay gặp: lên mạng rồi rao suốt ngày

Nếu mình lên đó và nói đi nói lại mua sản phẩm của tôi đi, dịch vụ của tôi tốt lắm, hôm nay giảm giá, đăng ký ngay, thì cũng giống như thả một bầy sư tử vô đồng cỏ mà không có cỏ, không có linh dương.

Đói. Rồi rã.

Muốn người lạ chịu lại gần thì trước tiên mình phải có cái gì đó cho họ. Một bài chỉ nghề. Một video gỡ đúng cái khó họ đang gặp. Một câu trả lời đúng lúc họ đang bí. Một nhóm người cùng cảnh để họ vô hỏi han.

Có cái đó rồi người ta mới biết mình là ai.

Chỗ này tôi phải nhận là hồi đầu tôi cũng làm sai y chang. Đăng cái gì cũng kèm bảng giá. Đăng riết không ai đọc.

Từ người lạ tới khách quen là cả một quãng đường

Trong hệ thống CAS tôi mô tả quãng đường đó bằng chín trạm:

Người lạ → Người xem → Người quan tâm → Lead → Lead được phân loại → Được chăm sóc → Mua hàng → Khách trung thành → Giới thiệu khách mới.

Mỗi trạm là một việc khác nhau.

Lúc họ còn là người lạ, việc của mình là xuất hiện cho họ thấy. Lúc họ bắt đầu coi nội dung, việc của mình là làm cho nội dung đó đáng coi. Lúc họ quan tâm rồi, mình mới tạo lý do để họ để lại tên với email. Có thông tin rồi thì chăm. Chăm tới lúc họ đủ tin thì mới mời mua. Mua xong vẫn còn việc: phục vụ cho đàng hoàng để họ quay lại và dắt thêm người.

Nhảy cóc là hỏng. Gặp người lạ mà bập vô báo giá liền thì cũng như mời cưới người mới gặp lần đầu.

Không ai bắt mình tự làm hết

Chỗ này là cái hay của thời bây giờ.

Ngoài đồng cỏ mỗi loài lo một việc. Trong doanh nghiệp cũng vậy thôi. Khác ở chỗ bây giờ một phần việc giao được cho hệ thống và cho AI.

Chỗ tôi đang chạy thì việc chia ra đại khái vầy: có phần lo nghiên cứu khách, có phần phụ viết nội dung, có phần đọc số liệu. Rồi form thu thông tin, chuỗi email chăm khách, con bot trả mấy câu hỏi lặp đi lặp lại, trang bán hàng, quảng cáo kéo người mới về, cái bảng tổng để cuối tuần ngồi coi được bao nhiêu.

Chủ doanh nghiệp không cần tự tay làm từng cái.

Việc của người chủ nặng hơn: nhìn ra cả cái mạng lưới, và biết chỗ nào nối vô chỗ nào.

Có đủ đồ nghề chưa chắc đã có hệ thống

Đây mới là chỗ tôi gặp nhiều nhất.

Anh chị có Facebook. Có TikTok. Có YouTube. Có website. Có phần mềm quản lý khách. Có chạy quảng cáo. Có nhân sự marketing. Có cả chatbot.

Có đủ hết.

Mà mấy thứ đó không nói chuyện với nhau.

Facebook đăng một kiểu. TikTok làm một kiểu. Khách để lại số điện thoại nằm trong tin nhắn, bạn sales lưu qua sổ tay riêng, quảng cáo chạy tốn tiền mà không biết đơn nào là do nó kéo về. Khách mua xong nửa năm không ai ngó tới.

Có nhiều bộ phận. Chưa thành một hệ sinh thái.

Một tờ giấy A3 và cây bút đỏ

Trong lớp ba ngày của tôi, buổi đầu tiên tôi chưa nói gì tới công cụ.

Tôi phát cho mỗi người một tờ A3 và biểu vẽ tay cái đường đi của khách nhà mình. Khách biết mình từ đâu, đi qua chỗ nào, dừng ở đâu, cuối cùng chốt ở chỗ nào.

Vẽ xong thì lấy bút đỏ khoanh chỗ đứt.

Buổi đó hay có cái im lặng kỳ lạ. Vì nhiều anh chị vẽ tới nửa chừng thì khựng. Không phải vẽ không được. Là vẽ ra mới thấy khách rớt ở đâu mà lâu nay mình không biết.

Có người khoanh đỏ ngay chỗ khách nhắn tin hỏi rồi thôi. Có người khoanh chỗ chạy quảng cáo về mà không biết về đâu. Có người khoanh chỗ sau khi bán xong.

Cái tờ giấy đó rẻ hơn mọi phần mềm. Mà nó chỉ ra đúng chỗ đang chảy máu.

CAS làm cái gì

CAS là viết tắt của Customer Automation System.

Đích tới đâu phải là tự động hoá cho bằng hết. Đích tới là dựng được một dòng chảy nhìn thấy được: thu hút, thu thông tin, phân loại, chăm sóc, bán hàng, đo lường, sửa lại, rồi lớn lên.

Khi nối đúng thì từng việc lẻ không còn lẻ nữa.

Cái video dẫn người ta về món quà tặng. Món quà tặng dẫn về trang đăng ký. Trang đăng ký đổ dữ liệu vô một bảng duy nhất. Từ bảng đó khách được chia nhóm. Mỗi nhóm nhận một chuỗi chăm khác nhau. Ai đủ nóng thì chuyển sang trang bán hàng hoặc giao cho người tư vấn. Bán xong số liệu quay về bảng tổng để mình biết đồng nào đẻ ra đồng nào.

Đó mới gọi là hệ thống.

Mấy câu tự hỏi trước khi mua thêm công cụ

Anh chị thử ngồi xuống, trả lời thiệt mấy câu này:

1. Khách của mình tới từ đâu? Kể tên được ba nguồn chính không, hay chỉ đoán chừng.
2. Họ để lại thông tin ở chỗ nào? Có một chỗ duy nhất, hay rải rác trong tin nhắn, sổ tay, điện thoại mỗi người một ít.
3. Ai đang chăm họ? Có người chịu trách nhiệm cụ thể không, hay ai rảnh thì trả lời.
4. Làm sao mình biết khách đã sẵn sàng mua? Có dấu hiệu nào để nhận ra, hay chờ họ tự nhắn.
5. Cuối tháng mình nhìn con số nào để biết tháng đó được hay không?

Câu nào trả lời không trôi thì chỗ đó là chỗ đứt.

Và thường thì cái thiếu chẳng phải thêm một cái phần mềm nữa. Cái thiếu là mấy thứ đang có chưa nối vào nhau.

Quay lại đồng cỏ

Đồng cỏ không mạnh vì có con thú mạnh nhất.

Nó mạnh vì mọi thứ trong đó dính vào nhau, con này sống nhờ con kia, cái chết của con này thành cái ăn của con khác.

Việc làm ăn trên Internet cũng cùng một kiểu. Mình không cần cái Facebook mạnh nhất, cái TikTok triệu view, cái ngân sách quảng cáo to nhất.

Mình cần mấy thứ đang có chịu nối vào nhau thành một đường đi ra khách hàng.

Còn nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, thì lấy tờ giấy A3 với cây bút đỏ ra trước đã.