
Bảng tính của chủ báo lãi. Sổ của kế toán lại báo lỗ. Cùng một cửa hàng.
Cửa hàng đó là một ví dụ minh hoạ trong bộ tài liệu của ô 4.4: một shop thời trang bán online, chủ tự làm bảng tính doanh thu, còn kế toán dịch vụ làm sổ khai thuế từ hoá đơn. Sổ kế toán báo lỗ vì thiếu chứng từ đầu vào, và hai bên ghi nhận theo hai cách khác nhau.
Gần Tết, chủ đi vay ngân hàng để nhập hàng. Hồ sơ cho thấy lỗ, nên không được duyệt.
Cách chủ sửa trong ví dụ: gom về một nguồn số. Mọi đơn từ sàn và website đổ về phần mềm bán hàng, kế toán đóng sổ từ đó mỗi tháng.
Ô 4.4 hỏi: sổ sách có đúng, đủ, đúng hạn không, và chủ có một bảng báo cáo đọc được để ra quyết định không?
Hai thứ phải khớp nhau
Ô này nằm trong nhóm tài chính của bộ Bản đồ nhiệt 30 ô tôi soạn cho chủ doanh nghiệp, tổng hợp từ các khung quản trị gốc.
Kế toán là ghi lại mọi giao dịch có chứng từ theo đúng quy định, để lập báo cáo tài chính và khai thuế. Báo cáo quản trị là bảng nội bộ cho chủ: lãi lỗ, dòng tiền, chỉ số theo từng dịch vụ, từng cơ sở. Hai thứ dùng chung một nguồn số và phải khớp nhau.
Sổ sách lộn xộn thì chủ quyết trên số sai, dễ gặp rủi ro khi cơ quan thuế kiểm tra, và khó vay hay gọi vốn vì không chứng minh được lãi. Báo cáo tới muộn hai tháng thì chỉ còn để đọc, hết còn để sửa.

Dấu hiệu ô này đang nóng: kế toán chỉ làm sổ để khai thuế, chủ chưa từng đọc báo cáo tài chính của mình. Doanh thu trên phần mềm, sổ kế toán và sao kê là ba con số khác nhau, không ai giải thích được. Hoá đơn đầu vào thiếu, hoặc nằm rải rác trong tin nhắn. Báo cáo tháng, nếu có, tới tay chủ sau ngày 20 tháng sau.
Một nhịp cố định mỗi tháng
Tài liệu gợi ý sáu việc, tôi gộp lại còn năm:
- Chọn người làm kế toán, nội bộ hay dịch vụ đều được, hợp đồng ghi rõ phạm vi: ghi sổ, khai thuế, đối chiếu ngân hàng, lập báo cáo tháng.
- Chốt một trang định nghĩa: doanh thu ghi nhận khi nào, tiền khách trả trước ghi ở đâu (xem ô 4.2, dòng tiền, công nợ), chi phí nào trực tiếp, chi phí nào chung. Chủ và kế toán cùng ký. Ghi sổ sao cho đúng quy định hiện hành là phần kế toán chịu trách nhiệm.
- Gom chứng từ mỗi ngày. Khoản chi nào cũng có hoá đơn hoặc chứng từ hợp lệ, lưu thư mục theo tháng. Khoản không có chứng từ thì ghi lý do.
- Đối chiếu ba nguồn mỗi tháng: phần mềm bán hàng, sao kê ngân hàng, sổ kế toán. Chênh lệch phải có giải thích, như tiền mặt, trả góp, hoàn tiền, phí ngân hàng.
- Đặt lịch đóng sổ. CAS gợi ý ngày 3 gom đủ chứng từ, ngày 5 đóng sổ, ngày 10 có báo cáo quản trị một trang. Rồi ngồi với kế toán 60 phút mỗi tháng, hỏi “vì sao” cho từng con số lệch kế hoạch, ghi lại quyết định.
Ví dụ minh hoạ thứ hai là một công ty vệ sinh công nghiệp có 40 hợp đồng theo tháng (số minh hoạ). Báo cáo trước đây chỉ có theo quý, tới tay giám đốc sau 45 ngày. Công ty đặt lịch ngày 3 gom chứng từ, ngày 5 đóng sổ, ngày 8 có báo cáo lãi từng hợp đồng. Ngay tháng đầu đã thấy 6 hợp đồng lỗ, vì hoá chất tăng giá mà giá dịch vụ chưa chỉnh. Công ty đàm phán lại 4 hợp đồng, không gia hạn 2.
Bạn đang tự dựng hệ thống bán hàng trên Internet?
Tôi có chỉ trọn cách làm trong mấy khoá của tôi: từ nội dung, thu khách, nuôi dưỡng cho tới chốt đơn, có AI gánh phần việc lặp đi lặp lại.
Thang 1–5 của ô 4.4
Mức 1: không có kế toán, hoặc chỉ nhờ người quen khai thuế. Mức 2: có kế toán làm sổ khai thuế nhưng chưa có báo cáo quản trị, số các nơi lệch nhau. Mức 3: sổ đóng hằng tháng, có báo cáo một trang trước ngày 10, số quản trị khớp sổ kế toán, chủ vẫn phải nhắc. Mức 4: phần mềm bán hàng, ngân hàng và phần mềm kế toán nối với nhau, báo cáo tự ra đúng lịch. Mức 5: báo cáo từng cơ sở chạy cùng một mẫu, có rà soát hoặc kiểm toán độc lập định kỳ.
Mấy cái sai hay gặp
Giao hết cho kế toán rồi không đọc. Chủ ít nhất phải hiểu bảng lãi lỗ, dòng tiền và bảng cân đối tóm tắt.
Giữ hai bộ số khác nhau, một cho “nội bộ”, một cho “thuế”. Cái này rủi ro pháp lý cao và làm hỏng mọi quyết định. Muốn tối ưu thuế thì làm đúng luật, cùng với kế toán.
Báo cáo quá dài. Một trang với 10 tới 15 con số chủ thật sự dùng tốt hơn hai chục trang không ai đọc.
Đổi định nghĩa số liệu giữa chừng mà không ghi lại. Đổi gì cũng phải cập nhật vào trang định nghĩa, kèm ngày áp dụng.
Đồng tiền nào cũng có “số” của nó, đừng tiêu mơ hồ. Tôi có nói chuyện này trong một video ngắn:
Gốc của mấy ý này
Nguyên tắc ghi sổ kép, mỗi giao dịch ghi hai phía, được mô tả trong Summa de arithmetica, geometria, proportioni et proportionalita của Luca Pacioli, in ở Venice năm 1494. Đó là bản in sớm nhất mô tả cách ghi này, còn bản thân cách ghi thì đã có trước ông. CAS dùng nguyên tắc đó để giải thích vì sao ba nguồn số phải khớp nhau.
Ý “số để khai báo chưa đủ để điều hành” đến từ H. Thomas Johnson và Robert S. Kaplan, trong Relevance Lost: The Rise and Fall of Management Accounting (Harvard Business School Press, 1987). Báo cáo một trang nhiều góc nhìn lấy ý từ bài “The Balanced Scorecard: Measures That Drive Performance” của Kaplan và Norton trên Harvard Business Review năm 1992. Lịch đóng sổ ngày 3, 5, 10 và thang 1–5 của ô là quy ước CAS.
Bài này là gợi ý quản trị, không phải tư vấn tài chính, kế toán hay thuế. Ghi sổ, hoá đơn, chứng từ và khai thuế thế nào cho đúng, bạn hỏi kế toán và đối chiếu văn bản hiện hành. Có một trang báo cáo cũng chẳng bảo đảm doanh nghiệp có lãi, nó chỉ giúp bạn thấy sớm để sửa kịp.
Đây là ô 4.4 trong chuỗi Bản đồ nhiệt 30 ô. Bài ngay trước là ô 4.3, chi phí, ngân sách: ngân sách chỉ so được với thực chi khi sổ đóng đúng hạn. Bạn tự chấm ô 4.4 tại cas.letandao.com.
Lần gần nhất bạn ngồi đọc báo cáo tài chính của chính doanh nghiệp mình là khi nào? Nhớ được thì ghi ở phần bình luận, còn không nhớ thì đó cũng là một câu trả lời.
Mỗi khoá dựng một mảnh của hệ thống. Bạn thiếu mảnh nào thì học mảnh đó:
- CAS Automation: Hệ thống khách hàng tự động. Dựng cả cỗ máy bán hàng trên Internet: hút khách, nuôi dưỡng, chốt đơn, đo lường, có Claude AI phụ.
- Bộ Não Thứ 2 với Claude AI. Dạy Claude hiểu khách hàng, sản phẩm và giọng nói của doanh nghiệp bạn, rồi giao cho nó những việc lặp lại.
- CAS Video Marketing. Làm video đều đặn cho việc kinh doanh mà không chết chìm ở khâu dựng.
- CAS Edit Video Tự Động. Phần thực hành: cài phần mềm CAS Edit Video để máy dựng video thay bạn.
- Phần mềm CAS Edit Video. Tôi tặng miễn phí.
Chưa biết bắt đầu từ đâu? Đọc bài Học khoá nào trước?
Chủ tịch Chapter Rainbow NK11, Đại sứ BNI Vùng Hà Nội 06 với gần 3000 thành viên là chủ doanh nghiệp trong ngoài nước. Tôi đồng hành cùng người làm kinh doanh dựng hệ thống bán hàng tự động trên Internet: từ nội dung, thu khách, nuôi dưỡng cho tới chuyển đổi, có AI phụ mấy việc lặp đi lặp lại.
Hệ thống bán hàng chạy tốt cỡ nào thì số đơn trên phần mềm cũng phải khớp với tiền trong ngân hàng và sổ của kế toán. Khớp rồi mới dám dựa vào nó mà quyết.
Muốn dựng hệ thống đó cho việc làm ăn của bạn?
Xem các khoá học của tôi →
hoặc đọc thêm tại letandao.com