
Cuối tháng, chủ một quán ăn gia đình cộng tiền nguyên liệu: 168 triệu, tức 42% doanh thu 400 triệu. Ngân sách đặt ra là 35%, tức 140 triệu. Vượt 28 triệu.
Quán ăn đó nằm trong phần ví dụ minh hoạ của bộ tài liệu ô 4.3, mấy con số cũng là số minh hoạ. Rà lại mới thấy bếp đặt hàng dư, đồ hỏng nhiều, định lượng mỗi người một kiểu. Quán viết định lượng chuẩn cho từng món, đặt hàng theo số bán dự kiến. Để nguyên thì 28 triệu mỗi tháng thành 336 triệu một năm.
Cái đáng để ý nằm ở chỗ khác. Nếu quán chưa từng đặt con số 35%, tháng đó chủ chỉ thấy “dạo này hơi tốn”, rồi thôi.
Ô 4.3 hỏi: mỗi đồng chi ra có được lên kế hoạch trước, có giới hạn, và có đem lại lợi ích đo được không?
Chi phí cố định, chi phí biến đổi, và ngân sách
Ô này thuộc nhóm tài chính trong bộ Bản đồ nhiệt 30 ô tôi soạn cho chủ doanh nghiệp, tổng hợp từ các khung quản trị gốc.
Chi phí chia hai loại. Cố định là mặt bằng, lương cố định, khấu hao, phần mềm, không đổi theo số khách. Biến đổi là vật tư, nguyên liệu, hoa hồng, phí thanh toán, tăng theo số đơn. Ngân sách là kế hoạch chi cho từng nhóm theo tháng, theo quý, có mức trần và người duyệt. Ô này tính luôn ngân sách tìm khách: mỗi kênh tốn bao nhiêu để có một khách mới, và được phép chi tối đa bao nhiêu.
Chi phí hay tăng lặng lẽ. Thêm một người, một phần mềm, một kênh quảng cáo, thứ nào cũng nhỏ, cộng lại thì ăn hết lãi. Chi quảng cáo khi chưa biết một khách đáng giá bao nhiêu là đốt tiền mù.

Dấu hiệu ô này đang nóng: chủ duyệt mọi khoản chi bằng miệng, không ai biết tháng này đã chi bao nhiêu cho từng nhóm. Chi phí tăng nhanh hơn doanh thu mà cuối năm mới phát hiện. Đang chạy quảng cáo mà không biết mỗi kênh đem về bao nhiêu khách đã mua. Muốn giảm chi thì cắt quảng cáo, cắt đào tạo trước, trong khi khoản lãng phí lớn nằm chỗ khác.
Từ bảng chi phí tới trần chi cho một khách
Sáu bước trong tài liệu, tôi tóm lại:
- Lập bảng chi phí 3 tháng từ sao kê và chứng từ, chia cố định và biến đổi. Mỗi khoản ghi ai phụ trách, trả ngày nào.
- Tính tỷ lệ từng nhóm chi (lương, mặt bằng, nguyên vật liệu, marketing, quản lý) trên doanh thu, để so tháng này với tháng trước.
- Rà lại từ số 0 những khoản không bắt buộc. Với từng khoản, hỏi: nếu hôm nay chưa có, mình có mua không, lợi ích đo bằng gì? Không trả lời được thì dừng thử một tháng.
- Đặt ngân sách tháng cho từng nhóm, tổng chi không tăng nhanh hơn doanh thu. Duyệt chi ba mức: dưới mức A trưởng bộ phận duyệt, từ A tới B quản lý duyệt, trên B chủ duyệt.
- Tính chi phí có một khách theo kênh: tiền chi cho kênh chia cho số khách mới đã mua từ kênh đó. Đem so với lãi góp một khách mang lại trong 2 tới 3 năm để chốt trần chi.
- Họp chi phí mỗi tháng 30 tới 60 phút: so thực tế với ngân sách, giải thích khoản vượt, chọn một khoản để sửa tháng sau.
Bước 5 nghe hơi khô, nên tài liệu có ví dụ minh hoạ một spa. Spa chi 50 triệu mỗi tháng cho quảng cáo, chia đều hai kênh. Kênh A 25 triệu ra 50 khách mới đã mua liệu trình, tức 500.000đ một khách. Kênh B 25 triệu ra 20 khách, tức 1.250.000đ một khách. Lãi góp bình quân một khách trong 12 tháng là 1,5 triệu, chủ spa tự đặt trần 500.000đ cho một khách mới. Tháng sau spa dồn tiền sang kênh A, sửa nội dung kênh B rồi mới chi tiếp. Tất cả đều là số minh hoạ.
Muốn làm bước 5 thì phải đếm được khách mới theo từng kênh trước. Đó là chuyện của ô 1.2, tạo khách tiềm năng.
Bạn đang tự dựng hệ thống bán hàng trên Internet?
Tôi có chỉ trọn cách làm trong mấy khoá của tôi: từ nội dung, thu khách, nuôi dưỡng cho tới chốt đơn, có AI gánh phần việc lặp đi lặp lại.
Thang 1–5 của ô 4.3
Mức 1: chi khi cần, không có danh sách chi phí. Mức 2: biết vài khoản lớn như mặt bằng, lương, nhưng chưa có ngân sách, quảng cáo chi theo cảm giác. Mức 3: có bảng chi phí tháng, ngân sách theo nhóm và quy định duyệt chi viết ra, tháng nào cũng so thực tế với ngân sách. Mức 4: mỗi bộ phận tự quản ngân sách, biết chi phí có một khách theo từng kênh và có trần chi, chủ chỉ duyệt ngoại lệ. Mức 5: có ngân sách chuẩn cho một cơ sở mẫu, dùng ngay cho cơ sở mới, rà chi phí theo quý thành nếp.
Mấy cái sai hay gặp
Giảm chi bằng cách cắt sạch quảng cáo và đào tạo. Nên cắt khoản không đo được lợi ích, giữ khoản đang đem về khách có lãi.
Tính chi phí có khách trên số người hỏi, thay vì số người đã mua. Chỉ đếm người đã thanh toán.
Lập ngân sách xong cất ngăn kéo, không đem ra so.
Quên chi phí ẩn của một kênh: giờ nhân viên ngồi trả lời tin nhắn, quà tặng, hoa hồng. Cộng đủ rồi mới so kênh này với kênh kia.
Nếu bạn hay thấy tiền cứ trôi qua kẽ tay, tôi có một video ngắn nói về lý do bạn mãi không giữ được tiền:
Gốc của mấy ý này
Câu hỏi “nếu hôm nay chưa có, mình có mua không?” là CAS rút gọn từ ngân sách từ số 0 của Peter A. Pyhrr, bài “Zero-Base Budgeting” trên Harvard Business Review số tháng 11–12/1970, phát triển khi ông làm quản lý ở Texas Instruments.
Ý chia chi phí chung theo hoạt động, như theo giờ thợ, để biết chi phí thật của từng món, đến từ Robin Cooper và Robert S. Kaplan, bài “Measure Costs Right: Make the Right Decisions”, Harvard Business Review, 1988. Còn duyệt chi ba mức và trần chi cho một khách mới là cách CAS đặt ra cho tài liệu này.
Bài này là gợi ý quản trị, không phải tư vấn tài chính hay thuế, và cắt chi cũng chẳng bảo đảm doanh nghiệp có lãi. Khoản nào dính tới thuế, hoá đơn, hợp đồng, bạn hỏi kế toán và đối chiếu văn bản hiện hành trước khi đổi.
Đây là ô 4.3 trong chuỗi Bản đồ nhiệt 30 ô. Bài ngay trước là ô 4.2, dòng tiền, công nợ: biết tiền thật còn bao nhiêu rồi mới đặt được giới hạn cho từng đồng chi ra. Bạn tự chấm ô 4.3 tại cas.letandao.com.
Trong mấy khoản chi định kỳ của bạn, có khoản nào mà nếu hôm nay chưa có, bạn sẽ không mua? Kể tôi nghe với, tôi đọc hết bình luận.
Mỗi khoá dựng một mảnh của hệ thống. Bạn thiếu mảnh nào thì học mảnh đó:
- CAS Automation: Hệ thống khách hàng tự động. Dựng cả cỗ máy bán hàng trên Internet: hút khách, nuôi dưỡng, chốt đơn, đo lường, có Claude AI phụ.
- Bộ Não Thứ 2 với Claude AI. Dạy Claude hiểu khách hàng, sản phẩm và giọng nói của doanh nghiệp bạn, rồi giao cho nó những việc lặp lại.
- CAS Video Marketing. Làm video đều đặn cho việc kinh doanh mà không chết chìm ở khâu dựng.
- CAS Edit Video Tự Động. Phần thực hành: cài phần mềm CAS Edit Video để máy dựng video thay bạn.
- Phần mềm CAS Edit Video. Tôi tặng miễn phí.
Chưa biết bắt đầu từ đâu? Đọc bài Học khoá nào trước?
Chủ tịch Chapter Rainbow NK11, Đại sứ BNI Vùng Hà Nội 06 với gần 3000 thành viên là chủ doanh nghiệp trong ngoài nước. Tôi đồng hành cùng người làm kinh doanh dựng hệ thống bán hàng tự động trên Internet: từ nội dung, thu khách, nuôi dưỡng cho tới chuyển đổi, có AI phụ mấy việc lặp đi lặp lại.
Hệ thống bán hàng nào cũng tốn tiền để chạy. Thứ tôi muốn người làm ăn có trước tiên là con số mỗi kênh tốn bao nhiêu cho một khách đã mua, rồi mới bàn chuyện chi thêm.
Muốn dựng hệ thống đó cho việc làm ăn của bạn?
Xem các khoá học của tôi →
hoặc đọc thêm tại letandao.com