
Ba tôi ở Quảng Nam không đọc sách tài chính, cũng không biết lãi kép là gì. Vậy mà ông sống dưới mức thu nhập của mình suốt 20 năm.
Có những năm thu nhập của tôi gấp nhiều lần ba. Vậy mà có những năm tôi tích luỹ được ít hơn ông. Chuyện đó tôi đã kể trong bài lần đầu cầm 100 triệu, cùng một câu tôi mất mấy năm mới hiểu: kiếm tiền là kỹ năng, giữ tiền là tư duy.
Nhìn người khác, chúng ta hay đoán giàu nghèo qua chiếc xe, căn nhà, cái đồng hồ. Có một cuốn sách viết năm 1996 cho thấy cách đoán đó sai nhiều hơn chúng ta tưởng.
Một cuốn sách năm 1996
Cuốn sách là The Millionaire Next Door (tạm dịch: Người triệu phú nhà bên), phụ đề The Surprising Secrets of America’s Wealthy, của Thomas J. Stanley và William D. Danko, nhà Longstreet Press in năm 1996. Hai ông nghiên cứu những hộ gia đình giàu ở Mỹ qua khảo sát và phỏng vấn.
Điều làm nhiều người bất ngờ: phần đông người giàu thật trong nghiên cứu sống rất bình thường. Nhà cửa, xe cộ khiêm tốn hơn nhiều so với tài sản thật của họ. Hàng xóm sống cạnh mà không đoán ra.
Họ làm nghề gì? Trong những triệu phú còn đi làm, khoảng hai phần ba là người tự làm chủ. Mà nhiều người trong số đó làm mấy nghề nghe chẳng hào nhoáng chút nào: thầu hàn, bán đấu giá, trồng lúa, diệt côn trùng, thầu lát đường.

Mũ to mà không có bò
Trong sách có nhắc một câu của người Texas: “Big hat, no cattle”. Mũ cao bồi thì to, mà bò thì không có con nào. Ý là người ăn mặc, xài đồ y như chủ trang trại giàu có, mà tài sản thật thì rỗng.
Cái hai tác giả muốn nói nằm ở chỗ này: thu nhập khác tài sản. Một người lương cao, mà tiêu gần hết để giữ cái vẻ trông giàu, thì tài sản ròng vẫn mỏng. Còn một người thu nhập vừa phải mà kỷ luật chi tiêu thì vẫn tích luỹ được nhiều.
Tôi nghĩ làm ăn cũng có kiểu mũ to mà không có bò: văn phòng đẹp, xe đẹp, doanh thu nghe lớn, mà tiền giữ lại được sau mỗi năm thì mỏng tang.
Một cái gương soi nhanh
Hai tác giả đưa ra một công thức để tự soi. Lấy tuổi của bạn nhân với thu nhập cả nhà một năm trước thuế (không tính tiền thừa kế), rồi chia cho 10. Ra con số tài sản ròng mà người ở tuổi đó, thu nhập đó “nên có”.
Ai có tài sản ròng từ gấp đôi con số đó trở lên, sách gọi là người tích luỹ giỏi (PAW). Ai chưa tới một nửa thì gọi là người tích luỹ kém (UAW).
Có hai điều nên nhớ khi dùng nó. Công thức rút ra từ dữ liệu ở Mỹ những năm 1990, mang về Việt Nam bây giờ thì chỉ nên coi như cái gương soi, đừng coi là chuẩn. Và nó khá bất công với người trẻ mới đi làm, vì họ chưa có đủ năm để tích luỹ. Mấy người viết về tài chính cá nhân đã phê bình đúng chỗ này.
Ba điều tôi thấy đáng giữ
Sách nêu bảy đặc điểm của người giàu thật. Tôi nhắc ba điều đầu, vì thấy gần với chuyện nhà tôi nhất:
- Sống dưới mức thu nhập.
- Dành thời gian, công sức và tiền bạc một cách có tính toán cho việc xây tài sản.
- Coi trọng độc lập tài chính hơn là khoe địa vị.
Điều thứ nhất, ba tôi làm suốt 20 năm mà chẳng cần ai dạy. Điều thứ ba có lẽ khó nhất với người làm ăn, vì chúng ta hay bị kéo vô chuyện phải trông cho thành đạt, để khách tin, để bạn bè nể. Cái mũ to tốn tiền hơn chúng ta tưởng.
Đừng đọc như sách thánh
Cuốn này cũng có người phản biện, và phản biện có lý.
Nassim Nicholas Taleb, trong cuốn Fooled by Randomness (2001), có hẳn một chương về nó. Ý ông: nghiên cứu chỉ hỏi những người đã thành triệu phú, nên không thấy được những người cũng chắt bóp y vậy mà không giàu. Thêm nữa, dữ liệu lấy vào một giai đoạn tài sản ở Mỹ tăng giá mạnh, chuyện tích luỹ được nhiều có phần nhờ thời thế.
Năm 2018, con gái của Thomas Stanley là Sarah Stanley Fallaw cùng đứng tên với cha trong cuốn The Next Millionaire Next Door (Lyons Press). Cuốn này nhìn lại sau hai chục năm, và kết luận người triệu phú nhà bên vẫn còn đó.
Tôi giữ phần hành vi, như sống dưới mức thu nhập, đừng xài trước cái mình chưa có. Còn con số và chuyện đầu tư vào đâu, đó là việc của người làm tài chính có chuyên môn.
Bài này tôi chỉ tóm ý một cuốn sách và kể chuyện nhà tôi. Đây không phải lời khuyên đầu tư hay tư vấn tài chính. Chuyện tiền của riêng bạn, hãy hỏi người làm tài chính, kế toán mà bạn tin.
Tôi có một video ngắn trên kênh, cái tên nói thẳng: người giàu không tiêu tiền như bạn nghĩ đâu.
Ai giàu thật quanh bạn?
Lần tới gặp một người ăn mặc giản dị, chạy chiếc xe cũ, bạn đừng vội đoán. Có khi đó là người có bò thật mà không cần mũ.
Còn bạn, những người giàu thật mà bạn biết, họ có trông giàu không? Bạn đang giữ cái mũ nào mà thật ra mình không cần? Để lại vài dòng dưới bài này nhé, tôi đọc hết.
Mỗi khoá dựng một mảnh của hệ thống. Bạn thiếu mảnh nào thì học mảnh đó:
- CAS Automation: Hệ thống khách hàng tự động. Dựng cả cỗ máy bán hàng trên Internet: hút khách, nuôi dưỡng, chốt đơn, đo lường, có Claude AI phụ.
- Bộ Não Thứ 2 với Claude AI. Dạy Claude hiểu khách hàng, sản phẩm và giọng nói của doanh nghiệp bạn, rồi giao cho nó những việc lặp lại.
- CAS Video Marketing. Làm video đều đặn cho việc kinh doanh mà không chết chìm ở khâu dựng.
- CAS Edit Video Tự Động. Phần thực hành: cài phần mềm CAS Edit Video để máy dựng video thay bạn.
- Phần mềm CAS Edit Video. Tôi tặng miễn phí.
Chưa biết bắt đầu từ đâu? Đọc bài Học khoá nào trước?
Chủ tịch Chapter Rainbow NK11, Đại sứ BNI Vùng Hà Nội 06 với gần 3000 thành viên là chủ doanh nghiệp trong ngoài nước. Tôi đồng hành cùng người làm kinh doanh dựng hệ thống bán hàng tự động trên Internet: từ nội dung, thu khách, nuôi dưỡng cho tới chuyển đổi, có AI phụ mấy việc lặp đi lặp lại.
Doanh thu nghe lớn chưa chắc là doanh nghiệp vững, cũng như thu nhập cao chưa chắc là giàu. Hệ thống bán hàng tôi dựng bắt đầu từ chỗ đo cho ra cái thật đó.
Muốn dựng hệ thống đó cho việc làm ăn của bạn?
Xem các khoá học của tôi →
hoặc đọc thêm tại letandao.com