Có hôm khách đặt lên bàn tôi một chiếc điện thoại mất nguồn. Câu đầu tiên họ hỏi không dính gì tới cái máy. Họ hỏi trong đó còn dữ liệu không, chiều nay còn bán hàng được không.
Tôi ngồi ở cái bàn đó nhiều năm. Máy lỗi màn hình. Máy mất nguồn. Máy hư phần mềm. Có máy nhìn qua tưởng hỏng nặng, mở ra tìm đúng chỗ thì xử lý nhẹ nhàng. Nghề của tôi hồi đó là sửa điện thoại, quen tay với linh kiện, màn hình, mainboard, phần mềm và những lỗi nhỏ mà khách gặp mỗi ngày.
Bây giờ tôi làm việc khác. Tôi hướng dẫn các chủ doanh nghiệp đưa việc kinh doanh lên Internet, làm video, xây hệ thống bán hàng và ứng dụng AI vào marketing. Nghe thì hai chuyện xa nhau. Nhưng cách tôi nhìn một doanh nghiệp đang thiếu khách hôm nay vẫn giống hệt cách tôi nhìn một chiếc máy hỏng ngày đó.
Tôi không có câu chuyện thành công sau một đêm để kể. Tôi học bằng cách làm, sai chỗ nào sửa chỗ đó, và giữ một câu hỏi suốt nhiều năm: làm sao để công nghệ giúp con người kinh doanh tốt hơn.
Nghề sửa máy dạy tôi tìm đúng lỗi gốc
Sửa điện thoại cần khéo tay, nhưng thứ cần nhiều hơn là kiên nhẫn, khả năng quan sát và chịu ngồi phân tích. Mỗi chiếc máy hỏng là một bài toán riêng.
Bài toán nào cũng có chung một cái bẫy. Hiện tượng bên ngoài thường không nằm đúng chỗ hỏng thật. Máy sập nguồn chưa chắc do pin. Nếu nhìn hiện tượng rồi thay linh kiện theo cảm tính, khách trả tiền mà máy vẫn hỏng, và mình mất khách.
Nghề đó dạy tôi một câu tôi giữ tới giờ: muốn sửa đúng thì phải tìm đúng lỗi gốc.
Nhiều năm sau, tôi nghe các chủ doanh nghiệp nói một câu quen thuộc: dạo này ít khách quá. Ít khách là hiện tượng, giống như máy sập nguồn. Lỗi gốc thường nằm ở chỗ khác.
- Chưa ai trên thị trường biết anh chị là ai và giỏi cái gì.
- Nội dung đăng lên mới tạo được sự chú ý, chưa tạo được niềm tin.
- Người quan tâm không có chỗ nào để lại thông tin.
- Có thông tin khách rồi nhưng không ai chăm sóc tiếp.
- Có đủ thứ công cụ nhưng dùng rời rạc, mỗi thứ chạy một hướng.
Đổi quảng cáo, đổi ảnh, đổi câu chữ trong khi lỗi gốc còn nguyên thì cũng giống thay pin cho một chiếc máy hỏng nguồn.
Người ta mang máy tới, thứ họ cần lại nằm ngoài cái máy
Ngồi tiệm nhiều năm, tôi gặp rất nhiều người, mỗi người mang tới một vấn đề khác nhau.
Có người cần sửa gấp để chiều còn bán hàng. Có người cần lấy lại dữ liệu. Có người cần cài phần mềm để làm việc. Có người chỉ muốn máy chạy ổn định hơn.
Nghe riết rồi tôi hiểu một điều. Công nghệ chỉ thật sự có giá trị khi nó giải quyết được một việc thật trong cuộc sống hoặc trong công việc của người ta.
Chiếc điện thoại trên bàn tôi từ lâu đã không còn là thiết bị nghe gọi. Nó là chỗ chứa danh bạ khách hàng, chỗ chốt đơn, chỗ lưu hình sản phẩm, chỗ làm việc. Khi Internet phát triển, nó thành một cửa hàng nhỏ nằm trong túi người kinh doanh. Quay video được. Livestream được. Làm nội dung được. Chăm sóc khách được. Xây thương hiệu cá nhân được.
Từ lúc đó tôi nhìn công việc của mình rộng ra. Sửa cái máy là giúp một người trong hôm nay. Giúp người ta biết dùng cái máy để kiếm khách là giúp họ trong nhiều năm.
Bán thiết bị dạy tôi cách xây niềm tin
Sau thời gian làm kỹ thuật, tôi chuyển sang kinh doanh thiết bị công nghệ. Giai đoạn này thay đổi tôi khá nhiều.
Làm kỹ thuật, tôi hiểu sản phẩm từ bên trong. Làm kinh doanh, tôi phải hiểu khách hàng từ bên ngoài. Hai chuyện đó khác nhau.
Khách ít khi hỏi cấu hình. Họ hỏi những câu rất đời:
- Cái này có hợp với việc của tôi không?
- Mua về tôi có xài được không?
- Nó giúp tôi làm nhanh hơn ở chỗ nào?
- Tôi bỏ tiền vậy có đúng chỗ chưa?
- Lỡ trục trặc thì ai chỉ tôi?
Trả lời được năm câu đó thì khách mua. Trả lời không được thì hàng tốt tới đâu họ cũng đi. Bán hàng, với tôi, là giúp khách ra quyết định đúng. Muốn vậy thì phải giải thích dễ hiểu, tư vấn thật lòng, và chấp nhận nói cả những chỗ sản phẩm chưa phù hợp với người ta.
Sau này khi làm video, tôi mới thấy mình đang làm đúng cái việc cũ, chỉ khác là nói cho nhiều người nghe cùng lúc.
Ngày tôi bước ra trước ống kính
Có một giai đoạn tôi nhận ra cách khách hàng tìm hiểu đã đổi hẳn.
Ngày trước họ ghé cửa hàng, hỏi người quen, nghe nhân viên tư vấn. Rồi họ chuyển sang tra Google, xem YouTube, lướt Facebook và TikTok, tự nghiên cứu xong mới quyết định. Lúc gặp người bán thì trong đầu họ đã có sẵn đáp án.
Doanh nghiệp không xuất hiện trên Internet thì khách khó biết tới. Xuất hiện mà nội dung mờ nhạt thì khách khó tin. Chỉ đăng bài bán hàng thì khách lướt qua trong một giây. Còn ai chịu chia sẻ kiến thức thật, hướng dẫn thật, kể chuyện nghề thật, thì Internet trả lại cho họ thứ quý nhất là niềm tin.
Đó là lúc tôi làm video nghiêm túc. Từ chỗ ngồi sau bàn sửa máy, tôi bước ra đứng trước ống kính.
Thú thật là không dễ. Nói với một người ngồi đối diện thì tôi nói cả buổi cũng được, vì họ gật đầu, họ hỏi lại, họ phản ứng. Nói với một cái ống kính không phản hồi gì hết thì khó hơn tôi tưởng nhiều.
Tôi vẫn làm, vì một lý do đơn giản. Tư vấn từng người một thì cả ngày tôi giúp được vài người. Một video quay xong có thể giúp hàng trăm, hàng ngàn người, và nó vẫn tiếp tục làm việc khi tôi đã đóng cửa tiệm đi ngủ.
Kênh YouTube dạy tôi bài học về sự đều đặn
Khi bắt đầu xây kênh, tôi không đi hướng màu mè. Tôi chọn cách nói chuyện gần gũi, dễ hiểu, kể lại đúng thứ mình đã làm.
Việc gì tôi làm qua thì tôi chia sẻ lại. Câu nào khách hay hỏi thì tôi giải thích kỹ hơn. Chỗ nào người mới hay sai thì tôi nói thẳng, nhưng nói theo cách dễ nghe.
Xây một kênh nội dung không dựa được vào vài video may mắn. Nó cần sự đều đặn, cần quan sát thị trường, cần hiểu người xem, và cần khả năng biến chuyên môn khô khan thành thứ người thường nghe là hiểu.
Bài học lớn nhất tôi rút ra sau nhiều năm làm nội dung: người xem đến vì một tiêu đề hay, nhưng họ ở lại vì thấy người nói có ích, thật và đáng tin.
Đừng làm nội dung để được chú ý. Hãy làm nội dung để được tin.
Khi tôi bắt đầu ngồi cạnh các chủ doanh nghiệp
Có trải nghiệm với kỹ thuật, kinh doanh, video và Internet rồi, tôi bắt đầu hỗ trợ nhiều chủ doanh nghiệp hơn.
Họ giỏi nghề. Người làm sản xuất. Người làm dịch vụ. Người bán sản phẩm chất lượng. Nhiều người đã đứng vững ngoài thị trường truyền thống rất lâu. Nhưng họ có chung một chỗ nghẽn: chưa biết đưa năng lực của mình lên Internet.
- Sản phẩm tốt nhưng không biết nói sao cho khách hiểu.
- Kinh nghiệm thật nhưng ngại xuất hiện trước camera.
- Dịch vụ tốt nhưng nội dung đăng lên không ra khách.
- Chuyên môn dày nhưng chưa biến được thành tài sản truyền thông.
Họ không thiếu năng lực. Họ thiếu một cái hệ thống để biến năng lực đó thành nội dung, thành niềm tin, thành dữ liệu khách hàng, rồi thành doanh thu. Cho nên tôi ít khi khuyên ai đăng bài nhiều lên. Tôi hướng dẫn họ nhìn theo hệ thống.
Hệ thống bán hàng tự động trong cách tôi làm
Không phải hôm nay thấy vui thì đăng bài, mai thấy người ta làm TikTok thì mình cũng làm TikTok, mốt nghe ai khen AI thì mở AI ra gõ vài câu cho có. Mà là dựng một dòng chảy có thứ tự rõ ràng, trong đó mỗi phần làm đúng một việc.
- Nội dung để người lạ biết mình tồn tại.
- Video và câu chuyện nghề để họ tin.
- Trang đích và biểu mẫu để giữ lại thông tin người quan tâm.
- Email, Zalo, cộng đồng để chăm sóc những người chưa mua ngay.
- Buổi tư vấn, workshop hoặc sản phẩm để chuyển thành doanh thu.
Đó là hệ thống bán hàng tự động. Nó không tự trên trời rơi xuống, nhưng khi lắp đủ các mắt xích thì phần lớn việc lặp lại sẽ chạy mà không cần mình ngồi canh từng người.
Nhiều người chỉ nhìn phần nổi là video, bài đăng, hình ảnh, lượt xem. Tôi quen nhìn phần chìm, và hay hỏi các anh chị bốn câu:
- Xem xong video, người ta đi đâu tiếp?
- Thông tin của người quan tâm có được lưu lại không, hay trôi mất trong tin nhắn?
- Ai chăm sóc họ trong ba mươi ngày tới?
- Chỗ nào trong hành trình đó là chỗ khách ra quyết định mua?
Trả lời được bốn câu này thì việc làm nội dung nhẹ hẳn, vì mình biết mỗi bài viết sinh ra để phục vụ mắt xích nào.
Rồi AI xuất hiện
Trước đây, giữ nhịp nội dung đều đặn là gánh nặng thật sự với chủ doanh nghiệp. Nghĩ ý tưởng, viết bài, dựng kịch bản video, làm hình, phân tích khách hàng, sửa tiêu đề. Làm chừng đó việc trong khi vẫn phải lo sản xuất, lo nhân sự, lo dòng tiền thì rất dễ bỏ cuộc giữa chừng.
AI thay đổi phần đó. Tôi coi AI như một người trợ lý làm nhanh, chịu khó và không than mệt.
Nhưng tôi không giao cho AI những thứ nó không có. AI viết được bản nháp bài blog, còn góc nhìn thật phải đến từ người làm nghề. AI gợi ý được kịch bản video, còn câu chuyện thật phải lấy từ trải nghiệm của chủ doanh nghiệp. AI phân tích được chân dung khách hàng, còn sự thấu hiểu vẫn phải trả bằng thời gian ngồi nghe khách nói.
Những việc tôi thường giao cho AI:
- Nghiên cứu nỗi đau và câu hỏi thường gặp của từng nhóm khách.
- Lên danh sách ý tưởng nội dung theo từng nhóm đó.
- Viết kịch bản video ngắn.
- Cắt một video dài thành nhiều bài viết và nhiều đoạn ngắn.
- Viết bản nháp bài blog chuẩn tìm kiếm.
- Soạn checklist, tài liệu tải về, email chăm sóc.
- Xếp nội dung theo ba tầng thu hút, nuôi dưỡng, chuyển đổi.
Đây là chỗ tôi hay nói thẳng với học viên. AI không cứu được một doanh nghiệp chưa hiểu khách hàng của mình. Không biết mình bán cho ai thì AI viết mười bài cũng trật cả mười. Không có câu chuyện thật thì AI trả về những đoạn văn trơn tru mà rỗng. Không có hệ thống chuyển đổi thì AI chỉ giúp mình sản xuất nhiều hơn, chứ chưa chắc bán được nhiều hơn.
Hiểu khách hàng, có chiến lược nội dung, có hệ thống chuyển đổi, rồi mới dùng AI để tăng tốc.
Ba điều tôi muốn nói với người đang ở vạch xuất phát
Nếu anh chị đang là chủ doanh nghiệp truyền thống và trong đầu có những câu như tôi không rành công nghệ, tôi không biết làm video, tôi lớn tuổi rồi, ngành của tôi chắc khó làm online, thì đây là ba điều tôi rút ra từ đường đi của mình.
-
Bắt đầu từ đúng chỗ mình đang đứng. Tôi bắt đầu bằng việc kể lại chuyện sửa máy, chuyện tư vấn thiết bị, những thứ tôi làm mỗi ngày. Anh chị cũng có một kho như vậy: những câu khách hỏi đi hỏi lại, những lỗi khách hay mắc, những ca khó mình đã xử lý xong. Đó là nội dung, và không ai làm giả được nó.
-
Tìm lỗi gốc trước khi bỏ tiền. Ít khách chỉ là hiện tượng. Trước khi tăng ngân sách quảng cáo, hãy hỏi khách đã biết mình chưa, đã tin mình chưa, có chỗ để lại thông tin chưa, có ai chăm sóc họ chưa. Sửa đúng chỗ hỏng luôn rẻ hơn thay hết linh kiện.
-
Làm để được tin, và làm đều. Một video hay không đổi được đời ai. Một trăm video thật thà, đăng đều, trả lời đúng thứ khách đang thắc mắc, thì đổi được. Sự đều đặn là thứ khó sao chép nhất trên Internet.
Tôi không nghĩ chủ doanh nghiệp phải trở thành chuyên gia công nghệ. Anh chị chỉ cần biết dùng công nghệ đủ để nói cho khách hiểu, giữ được thông tin khách, chăm sóc họ tử tế và bán được hàng mà không phụ thuộc hoàn toàn vào quảng cáo hay mối quan hệ cũ.
Cái bàn sửa điện thoại năm đó dạy tôi một câu mà tới giờ tôi vẫn dùng cho mọi doanh nghiệp ngồi trước mặt mình: máy nào cũng sửa được, miễn là chịu mở ra và tìm cho đúng chỗ hỏng.
Đọc thêm
- Chiều mưa ở nhà xe Thuận Phát và bài học về cái tâm làm nghề
- 8 tầng hệ thống kinh doanh trên internet để có khách hàng bền vững
- Đăng video mỗi ngày nhưng không có khách, sai ở đâu
Về tác giả — Lê Tấn Đào
Tôi là Lê Tấn Đào, cựu Chủ tịch BNI Rainbow và Đại sứ BNI BEST. Tôi giúp người làm kinh doanh xây hệ thống bán hàng tự động trên Internet với Claude AI — để khách tự tìm đến, tự được chăm sóc mỗi ngày.