Gần 40 tuổi, tôi chịu làm người mới bắt đầu

Cách đây không lâu, có một buổi tối tôi ngồi trước cái laptop, mở một phần mềm AI lên, rồi ngồi im cả chục phút mà không biết gõ gì vào cái ô trống.

Cái ô chỉ có một dòng chữ mờ mờ với con trỏ nhấp nháy, nhấp nháy hoài. Tôi gõ một câu, đọc lại thấy kỳ kỳ, xoá. Gõ câu khác, thấy sai sai, lại xoá.

Tay tôi mười mấy năm nay quen cầm cây tua vít, quen mở mấy con ốc nhỏ xíu sau lưng cái điện thoại. Quen tới mức nhắm mắt cũng làm được, nói chơi vậy thôi. Vậy mà tối đó, ngồi trước một cái ô trống rỗng, tôi lóng ngóng y như thằng nhỏ ngày đầu mới vô nghề.

Cái khó chịu nhất là tự ái

Cái khó chịu nhất là tôi đã có nghề rồi. Tôi làm kinh doanh mười mấy năm, từng đào tạo cho người khác. Vậy mà giờ ngồi làm một đứa mới bắt đầu. Cái đó chạm vô tự ái.

Lúc định tắt máy đi ngủ, tôi tự nói với mình: thôi kệ, cái này để cho tụi trẻ, mình lớn rồi, làm theo cách cũ cũng sống được mà.

Nằm xuống rồi, tôi lại thấy rờn rợn trong bụng.

Câu nói tôi từng nghe ở tiệm sửa máy

Vì câu “cách cũ cũng sống được” đó y chang câu mấy anh sửa máy cùng thời với tôi hay nói hồi mười mấy năm trước: “Máy đời cũ sửa hoài không hết việc, học chi ba cái smartphone cho mệt.”

Vài năm sau, thị trường đổi. Mấy anh không đổi theo, rồi nghỉ nghề. Người chuyển qua bất động sản, người làm cái khác.

Còn tôi sống được với nghề là nhờ liên tục học cái mới. Mỗi lần có điện thoại đời mới, tôi bỏ tiền mua một cái về xài thử, rồi bung ra coi bên trong. Hồi đó ở Việt Nam đâu có ai dạy tôi. Tôi lên mạng coi video người nước ngoài làm mẫu: cái máy mới vừa khui hộp, họ tháo vít, mở màn hình, tháo pin, tháo main ra. Lúc đầu tôi thấy mấy người này hơi điên. Giờ tôi biết ơn họ, vì họ là thầy của tôi. Rồi tôi cũng làm liều, lấy luôn cái máy mới sắm của tôi ra mở để học. Nhờ vậy mới lên nghề nhanh.

Hồi đi học nghề, tôi học sửa iPhone 4. Ai cho mượn cái iPhone 5 là tôi sướng lắm, mà làm gì có ai cho. Vậy mà sau 10 năm, cứ mỗi năm tôi lại sửa thêm một đời máy mới.

Cái khó là buông cái cũ

Ở BNI, một cộng đồng doanh nhân, tôi gặp nhiều chủ doanh nghiệp làm nghề hai ba chục năm, giỏi nghề. Tới lúc khách đổi cách mua, cách coi hàng, mọi thứ dời lên mạng, lên điện thoại, nhiều người khựng lại.

Có anh chủ xưởng nói với tôi: “Tấn Đào ơi, anh làm cái nghề này hơn 30 năm rồi. Giờ mà biểu anh ngồi học trên cái máy tính, anh ngại lắm. Anh sợ tụi nhỏ nó cười anh.”

Có chị bán hàng thì nói: “Chị bán quen kiểu cũ rồi em ơi. Giờ đổi qua bán trên mạng, chị thấy mình như bị mù chữ.”

Cái khó của tụi tôi, những người có nghề mười mấy năm, đâu nằm ở chỗ học cái mới. Cái mới bây giờ chỉ dẫn đầy trên mạng. Cái khó là không muốn buông cái cũ ra.

Cái cũ chúng tôi đã quen tay. Cái cũ từng nuôi sống chúng tôi. Làm cái cũ, chúng tôi thấy mình giỏi. Buông nó ra để trở lại làm người mới, cái đó mới khó.

Ba điều tôi tự nói với mình

Tôi không dám gọi là lời khuyên, vì tôi cũng đang chật vật y như bạn.

Thứ nhất, ở cái tuổi này, làm người mới bắt đầu là chuyện chúng ta phải chịu. Thị trường đâu có chờ chúng ta, công cụ đổi hoài. Cái hôm nay chúng ta thấy ngon, vài năm nữa có thể lỗi thời. Người trụ lại được là người chịu ngồi xuống làm học trò lại, hết lần này tới lần khác. Hôm nay tôi làm nghề chia sẻ, đào tạo, nhưng công việc chính của tôi thật ra là đi học. Bạn bè tôi làm nghề này mở lớp chia sẻ là tôi vô học.

Thứ hai, rào cản lớn nhất là cái tự ái. Người lớn học chậm hơn hồi trẻ chút xíu thôi, chữ vẫn vô đầu. Cái chặn chúng ta là ý nghĩ: tôi có nghề rồi, giờ phải đi học hỏi mấy đứa nhỏ sao? Tối đó tôi tự gỡ cái tự ái xuống: thôi, tối nay tôi làm thằng học trò, gõ sai thì gõ lại, có ai ngồi coi đâu mà sợ.

Thứ ba, chúng ta đâu cần giỏi cái mới trong một đêm. Chỉ cần chịu ngồi vô đó mỗi ngày một chút. Tối đó tôi định tắt máy, rồi lại ngồi xuống, gõ đại một câu hỏi, kiểu như đang nói chuyện với một người. Nó trả lời tôi. Tôi hỏi tiếp, lóng ngóng lắm, mà qua mấy bữa thì tay bớt run. Rồi tôi từ từ để mấy công cụ đó phụ tôi biên tập, viết nội dung, xây hệ thống, gánh bớt mấy việc lặp đi lặp lại. Tới giờ tôi vẫn học tiếp, ngày nào cũng lượm thêm chút. Tôi có ghi lại một tháng làm việc với AI.

Tập podcast của chuyện này có cái tên nói gọn hết: gần 40 tuổi, tôi vẫn học làm người mới bắt đầu.

Ba tôi ngoài 60 vẫn chịu làm người mới

Nói tới đây tôi nhớ ba tôi ở Quảng Nam, người tôi từng kể trong bài lần đầu cầm 100 triệu. Ba tôi giờ ngoài 60 rồi.

Hồi điện thoại thông minh mới ra, ông cầm cái máy đâu có rành gì. Mà ông chịu khó học, tập vuốt, tập bấm. Bây giờ ông biết gọi video cho con cho cháu, thấy được tụi nhỏ ở xa, ông vui lắm.

Có bữa ông gọi video cho tôi, cái hình bị ngược. Tôi coi chỉ thấy cái trần nhà với cái quạt đang quay. Tôi cười, ông cũng cười. Nhưng ông không bỏ.

Ngoài 60 mà ba còn chịu làm người mới bắt đầu, thì tôi gần 40 làm người mới cũng là chuyện bình thường.

Tôi kể vậy đâu phải để khoe giỏi công nghệ. Thiệt tình tôi cũng gà lắm, nhiều cái làm tới làm lui mới ra, nhiều bữa vẫn ngồi bí trước màn hình y như cái tối đầu tiên. Tôi chỉ là một người có cái nghề cũ, đang tập làm lại từ đầu với cái mới. Nó không dễ chịu gì, nhưng tôi thấy nó cần.

Còn bạn, lần gần nhất bạn làm người mới bắt đầu là chuyện gì, cảm giác ra sao? Bạn đã buông được cái cũ chưa, hay vẫn còn tiếc? Kể tôi nghe trong phần bình luận nha, tôi đọc hết.